68 L'IMPOT FONCIER ET LA CAPITATION PERSONNELLE Ce texte, à tant d’égards intéressant, est invoqué pour prétendre que le colon tantôt versait l’impôt entre les mains du propriétaire, tantôt le payait directement aux agents du fisc*. Il me semble en dehors de la question. Les « colons » dont il est question dans cette loi ne sont pas les vrais colons, les serfs de la glèbe, attachés au domaine depuis plusieurs générations. Justinien, impitoyable pour les adscripticii, a soin, dès le début, de les écarter * : nulle action en justice n’est recevable de leur part contre leur maître. L'empereur ne s’intéresse qu’aux fermiers, dont plusieurs sans doute sont sur le chemin du colonat, mais demeurent encore libres. Le terme colonus n’a pas ‘perdu son acception première colonis et non contradicentibus ad publicum tributarias functiones minime inferebant. B) Sin autem moris erat dominos totam summam accipere et ex ea partem quidem in publicas vertere functiones, partem autem in suos reditus habere, tunc siquidem fidejussor a colonis detur, eundem fidejussorem dominis sine praejudicio litis tantum summam inferre quantum tributa publica faciunt, ut a dominis publi- cis rationibus persolvatur, nullo ex hoc colonis praejudicio generando: super redi- tibus enim domini fidejussione fiant contenti. Sin autem, fidejussione cessante, ad sequestrationem res veniat et pecuniae deponantur : ex earum summa tanta judices separare quanta ad publicas sufficiat functiones et eam dispositionem dominum accipere, quatenus ipse per eam sol- vens, publicas accipiat securitates : reliqua quantitate quaë in reditus puros rema- net in tuto collocanda et litis terminum expectante : nullo prae judicio sive colonis sive dominis ex hujusmodi fidejussione vel sequestratione vel publicarum functio- num solutione generando, sed omni causa in suspenso manente, donec judicialis sententia quae de toto negotio procedit omnem rem aperiat et ostendat quis domi- nus terrae constitutus est et ad quem publicarum functionum securitas debet in posterum fieri seu reditus pervenire vel permanere. Recitata septies in novo consistorio palatii Justiniani. Data XV. kal. octob. Chal - zedone, Decio V. C. Coss. (Cod. Just, XI, 47, 20). +; 1. Declareuil, op. cit, p. 380. Voir encore Leo, op. cit p. 113, Au xvr® siècle, Heraldus (p. 70-72) avait compris que cette loi est d’une interprétation très diff- cile (sane ardua) si l’on n’y distingue pas plusieurs catégories de colons. L’étude de Rodbertus (dans Hildebrand’s Jahrbücher, für Nationalækonomie, t. II, p. 253 et 260), sur les adscriptitii et les colons libres, prête à bien des discussions. Voir encore Leo, p. g6. 2. « Cum satis inhumanum est terram quae ab initio adscripticios habebat suis quodammodo membris defraudari et colonos in aliis demorantes terris maximis damnis adficere, censemus, quemadmodum in curialium condicione nemo ex temporali cursu liberatur, ita nec adscriptiariae conditioni suppositus ex annalibus curriculis quantacumque emanaverint, vel quacunque prolixa nego- ciatione aliquis sibi vindicet libertatem, sed remaneat adscripticius et inhaereat terrae. Et si se celaverit vel separare coactus fuerit, secundum exemplum servi fugitivi sese diutinis insidiis furari intelligatur, et sit suppositus una cum sobole sua, etsi in alia terra eam fecerit, hujusmodi fortunae et capitali illationi, nulla liberatione ei penitus competente » (Cod. Just, XI. 48, 22).