_ id

den Staat. Wanneer de raad het nu noodig oordeelt, geven de
banken voorschotten. lo. voor het oprichten van fabrieksinrichingen;
 Zo. voor het noodige bedrijfskapitaal. Er werd veel gewaagd,
 sommigen meenen zelfs te veel gewaagd.”
Sir William Ramsay haalt dan als voorbeeld aan de
documenten, die indertijd gepubliceerd zijn door den voorzitter
van de American Potash Buyers Committee op 31 Jan. 1911,
getiteld: een antwoord aan het Duitsche Potasch syndicaat, Ìn
het kort werd daarin gereleveerd, dat in 1909 een contract was
afgesloten tusschen den vertegenwoordiger van de Ascherslebenwerke,
 waar de enorme afzettingen van potaschzouten worden
verwerkt, en een vertegenwoordiger der Amerikaansche koopers
van potasch, waarbij de condities van levering werden vastgesteld.
Tien dagen nadat dit contract geteekend was, dreigde het Duitsche
syndicaat, indien de condities niet veranderd werden, met het
heffen van een export-recht door het Duitsche gouvernement. Op
deze wijze zou het contract toch vervallen worden verklaard;
indien niet goedschiks werd toegegeven, dan maar kwaadschiks.
In 1910 werd werkelijk een dergelijk wetsontwerp ingediend bij
den Bondsraad, toen de Amerikanen niet wenschten toe te geven;
de Rĳksdag nam de wet aan en de Amerikaansche contracten
waren daarmede vervallen.
Dit is een geval, waarin het Duitsche Rijk een directe inbreuk
maakte op een contract van zijn onderdanen gesloten met zeer
groote afnemers van een andere nationaliteit; men mag aannemen,
dat dergelijke handelingen meer voorkwamen, doch daar zij niet
handelden over zulke groote belangen, hebben andere gevallen
niet die publiciteit verkregen als het te niet doen van het Potasch
Contract.
Sir Ramsay geeft een ander voorbeeld :
Een zekere Engelsche firma bezat een vrij lucratief monopolie
in een chemisch preparaat en wist dit een reeks van jaren te
handhaven. Eenige jaren geleden bemerkte deze firma, dat de
orders, die zij altijd voor vaste afnemers in Liverpool uitvoerde,
ophielden en de bestellingen niet meer aan haar, maar aan een
Duitsche firma waren opgedragen. Bij onderzoek bleek nu, dat

) De verbreking der leveringscontracten tijdens den oorlog komt daardoor in
zen ander licht; het schijnt ook in vredestijd een gebruikelijke staatsinmenging
geweest te zijn.