voor dit. eene speciale artikel de vracht Hamburg — Liverpool verlaagd
 was. De firma in kwestie gaf er zich rekenschap van, dat
zij bezuinigingen en verbeteringen moest aanbrengen om te kunnen
blijven concurreeren. Dit gelukte haar. Een jaar later daalde de
prijs van het Duitsche product zoo belangrijk, dat de Engelsch.
man niet dan tegen verlies meer kon leveren. Het bleek, dat het
Duitsche rijk een exportpremie betaalde aan den fabrikant.
Dit in de schaal werpen van de staatsmacht om de onderdeelen
der nijverheid te beschermen en te bevorderen, maakt het moeilijk
de concurrentie te doorstaan. Het eene artikel vóór, het andere
na, wordt op deze wijze onderhanden genomen: buitenlandsche
nijveren worden doodgedrukt en Duitschland verkrijgt het monopolie.
Meer voorbeelden zouden kunnen volgen over vracht-conferenties,
 over anilinestoffen, over reukwerken (een hoogst interessant
artikel verscheen dezer dagen in de Revue des deux mondes over
de wijze, waarop de Fransche parfumiers hun cliëntèle verloren
in het Oosten).
Toevallig zijn dit voorbeelden, ontleend aan strijdschriften
tegen Duitschland daar de geallieerden er alles op zetten door
publiciteit de oogen van hun onderdanen te openen, doch niemand
zal willen en kunnen ontkennen, dat ook andere landen, al is het
in eeneenigszins anderen vorm, dezelfde maatregelen nemen. Is het
nu geen grenzenlooze zelfoverschatting, wanneer de Nederlandsche
nijverheid meent het hoofd te kunnen bieden aan zulke machten;
elke fabriek afzonderlijk nog wel! en dan zonder eenige staats.
medewerking? 1)
Waarlijk, samenwerking der verschillende takken van bedrijf
onderling is urgent,

\) Ik zeg toevallig zijn dit voorbeelden, ontleend aan strijdschriften tegen Duitschland,
 dat wil dit zeggen: persoonlijke sympathieën worden hierbij buitengesloten,
wanneer andere rijken een pressie uitoefenen, welke met fairtrade niets te maken
heeft, dan zijn wij verplicht daar eveneens bet juiste licht op te doen vallen.
Niemand meer dan schrijver zelf is overtuigd van de heilzame wisselwerking van
het internationale bedrijfsleven, Onderzoekt alle dingen en behoudt het goede.
Wat men in de laatste jaren ten opzichte van Duitschland in ons vaderland
vergeten heeft is echter juist dit „onderzoeken.” De massa-suggestie van een volk
van 80 millioen zielen op eenige uren afstands van onze woning heeft haar invloed
în ons land doen kennen. Alles wat uit het Oosten kwam was acceptabel voor
velen, voor de groote massa. Deze suggestie is voor ons land een gevaar,
daardoor wordt de eenzijdige invloed op ons nationaal bestaan te sterk: