— 19 —_

tellisten of hoe ge ze noemen wilt, elkander bij de haren grijpen!
Werkelijk een kartell beoogt geen samenwerking; een kartel kan
op zijn best een goed georganiseerde tolheffing zijn in particuliere
handen. De kartellisten wèrken niet samen — òògsten op zijn best
samen. En wij weten het bij het deelen van erfenissen, soms is
er vrede en vriendschap tusschen de treurende deelenden, vaak is
er ongenoegen. Welk voordeel heeft de gemeenschap van het
bestaan van dergelijke willekeurige overeenkomsten als kartells?
Neen „samen werken” is niet „samen gaan”.
Bij concentratie van bedrijf moet de gemeenschap wèl voordeel
hebben. Fiet onmiddellijk gevolg toch van concentratie zal zijn
specialiseering en het vaststellen van standaardwerk en gegevens.
Elk der deelnemers zal aangewezen worden die producten te maken,
die zijn omstandigheden veroorloven het best en het billijkst te
maken. Door verdeeling van arbeid wordt elk bedrijf ingericht op
massa-productie '). Het gemeenschappelijke kapitaal veroorlooft voor
die massaproductie de meest gunstige omstandigheden te scheppen.
Elk der vroeger zelfstandige deelnemers zal zijn kennis en ervaring,
 zal al zijn „cijfers”, ter beschikking moeten stellen en alweer,
de cijfers zullen bij vergelijking onomstootelijk aanwijzen, wààr
bezuinigd kan worden en hoeveel, waar het best en waar het
goedkoopst geproduceerd wordt en hoe.
Voor gemeenschappelijk wetenschappelijk onderzoek is het gebruik
van speciale krachten een loonende prijsfactor, een gunstige factor, die
maar al te zeer bij den enkeling in de nijverheid moet worden gemist.
Als men samenwerkt, zoekt men niet meer naar hetgeen een
ander reeds gevonden heeft. Men behoeft niet meer een in verhouding
 te groote som te besteden om onopgeloste vraagstukken tot
klaarheid te brengen; de kosten aan die oplossingen verbonden
drukken niet op de productie van den-enkeling alleen, maar worden
verdeeld over de productie der gemeenschappelijke bedrijven.
Het openen van nieuwe markten, de oplossing van het geheele
vraagstuk der innerlijke handelspolitiek en organisatie vergt in
verhouding minder kosten dan wanneer elk bedrijf deze zelfstandig
ter hand neemt,

De Engelsche Stoomvaart Maatschappijen richten gezamenlijk een nieuwe
scheepswerf op, waar schepen gebouwd worden van slechts een paar typen.
Men volgt hetzelfde systeem bij het bouwen der schepen, dat Ford in de automobiel-industrie
 heeft toegepast, massa-productie.