396

de natuur gevormden bast van de papyrusplant, welke slechts eene geringe
grootte had en waarvan verschillende lagen naast en op elkaar gelijmd
werden, terwijl die nieuwe papiersoort uit fijngemaakte plantenvezels
zeschept werd, welke wijze van bewerking later overal werd gevolgd.
Immers deze kunst verspreidde zich al spoedig door Noord-Afrika en
gedurende langen tijd was Ceuta de hoofdzetel dier industrie; vandaar
werd zij in de 11° eeuw naar Spanje overgebracht, terwijl omstreeks 1150
le kruisvaarders haar naar Italië overbrachten, alwaar Fabriano de
hoofdzetel dier industrie werd.
Frankrijk volgde met eene fabriek tegen het einde der 12e eeuw; in
Duitschland wordt het eerst gewag gemaakt van eene fabriek te Ravensburg
 in 1824; in Zwitserland in 1350, terwijl in 1405 te Huy in België
de eerste papiermolen werd opgericht; ongeveer 1470 bestond er een
vapiermolen te Hertfort in Groot-Britannië.
Eerst in het jaar 1586 vindt men melding gemaakt van papiermolens
m Nederland. In dat jaar toch werd aan HAns vAN AELST en JAN
LuPAERT, burgers van Dordrecht, vergunning verleend tot het bouwen
van twee papiermolens, terwijl in datzelfde jaar aan JAN JacoBsz DU Bols
ie Alkmaar de oprichting van twee molens — de een, binnen de stad,
door paarden, de andere, buiten de stad, door wind gedreven — toegestaan
werd. In Middelburg werd in 1595 de oprichting van een molen toegestaan
aan GRrEGOIRE Gius, terwijl in 1592 reeds een molen bestaan moet
hebben mabij Arnhem, toebehoorende aan FRANS VAN ArLsT. Voorts
werd te Hattem door Joran van DER ScauyR uit Dijksmuijden in
Vlaanderen in het begin van Mei 1597 een papiermolen gesticht.
Al deze papiermolens — behalve de laatstvermelde, die het uithield tot
1858, toen hij door brand vernield werd — hadden echter slechts een
wort bestaan, daar hun product niet tegen het papier, dat uit Frankrijk en
Lombardije werd ingevoerd, kon concurreeren.
In het begin der 17° eeuw kwam ook in de Zaanstreek de papiernijverheid
 op. Daar werd in 1606 de eerste papiermolen, „de Kauwer’’ genaamd,
opgericht te West-Zaandam, die spoedig door meerdere gevolgd werd en
waarvan het uitmuntende fabrikaat weldra een goeden naam verwierf en
het bedrijf tot grooten bloei bracht. Leverde in Gelderland het stroomend
water der sprengen en beekjes de beweegkracht. in Hollands polderland
deed dat de wind.
Overijsel kwam eerst veel later aan de beurt; in 1711 werd in die provincie
 in de buurtschap Mander, gemeente Tubbergen, de eerste papiermolen
 gesticht door Dr. BersarDus KREMER (later CRAMER genaamd) uit
Ootmarsum, wiens nakomelingen er later nog 4 molens bij bouwden en
dat bedrijf aldaar tot 1884 voortzetten. In dat jaar werd die onderneming,
welke thans het oudste papierbedrijf in Nederland is, naar Wapenveld.
zemeente Heerde, overgebracht.
MARTIN OrGEs, een uitsewekene uit Frankrijk, die in 1613 in de