{108

het papier werd sigezet, één onafscheidbaar geheel. Kon men hiermede
al verschillende afdrukken maken, de gesneden letterteekens konden voor
de reproductie van een anderen tekst natuurlijk niet gebruikt worden,
Daartoe was het noodig, dat iemand op de gedachte kwam om de in
hout gesneden letters van elkander te scheiden, ten einde ze voor een
anderen tekst nogmaals te kunnen gebruiken. Aldus ontstond de typozrafie,
 de drukmethode met losse letters, zooals die tot heden nog steeds,
1aast de nieuwere methoden, voor het drukken van tekst wordt toegepast.
Alvorens echter de eerste boeken de persen konden verlaten, moesten
aeel wat proeïnemingen gedaan worden. De letters waren met de hand
iet zoo zuiver te snijden, dat zij alle volkomen aan elkander gelijk
waren, in de lijn stonden en geschikt waren om in een drukvorm geklemd
te worden. Om even groot en hoog te zijn moesten de letters op mechanische
 wijze en uit een minder aan slijtage onderhevig materiaal vervaardigd
 worden. De uitvinding nu van dit procédé, het gieten van metalen
letters, was feitelijk eerst de uitvinding der boekdrukkunst, waardoor de
cot op dat oogenblik slechts voor weinigen bereikbare schatten van geest
en wetenschap voor allen, die lezen k nden, toegankelijk werden gemaakt
en een nieuw tijdperk in de ontwikkelingsgeschiedenis der menschheid
aanbrak.
Gelijk men weet, hebben verschillende landen en in die landen weer
verschillende steden elkander de eer betwist de bakermat der boekdruk
kunst te zijn geweest. Vooral waren het Haarlem en Mainz. die voor
leze eer een Tellen stijd hebben gevoerd.
ls dit geschil, hoe veel er ook over en weer over geschreven is door
historici, bibliografen en technici, tot dusver nog niet opgelost, vaststaat
m ieder geval wat Nederland betreft, dat het zich vele en waarlijk groote
verdiensten ten opzichte der boekdrukkunst heeft verworven, welke door
de geheele beschaafde wereld erkend worden, zóó zelis, dat het de eer,
den uitvinder der boekdrukkunst onder zijne burgers geteld te hehben,
desnoods zou kunnen missen.
Evenzeér is het een feit, dat nooit betwist is, dat de drukkunst van
Mainz uit zich verbreid heeft over de geheele wereld. Het was in het
laatst der 15e eeuw, ten gevolge van het innemen der stad Mainz, in
1462, door ADoLr van Nassau en het daarop gevolgde verwoesten der
stad, dat zij zich, na eerst zeer geheim gehouden te zijn, naar alle oorden
begon te verspreiden. Vooral droegen de zoogenaamde rondtrekkende boek
drukkers, die op wagens hun bedrijf uitoefenden en van de eene plaats
naar de andere trokken, veel tot de verspreiding van de kunst bij. Ten
slotte werd zij zelfs dáár uitgeoefend, waar er de doodstraf op stond: in
Turkije. Met zekerheid kan van een aantal belangrijke plaatsen in Westen
 Zuid-Europa worden gezegd, dat daar in de laatste 40 jaren der 15e
seuw de drukkunst toepassing vond.
Het aantal drukkerijen was op sommige plaatsen, zeer aanzienlijk: