h

Sloten, Sneek, Utrecht, Weert, Westzaan, Zutphen
en Zwolle. /
Met plaatdruk houden zich slechts 3 groote boekdrukkerijen bezig, 1 te
Amsterdam, l te ’sGravenhage en 1 te Haarlem.
Iorichtingen voor lichtdruk worden gevonden te: Amersfoort.
Amsterdam, Deventer, Groningen, Haarlem, Leiden,
Middelburg, Rotterdam, Sloten, Utrecht en Zwolle.
Voor hare werktuigen, gereedschappen, materialen, enz. gaan de beide
groepen van drukkerijen zoowel in het binnen- als in het buitenland ter
markt.
Persen en zetmachines worden uitsluitend uit het buitenland betrokken.
Op de vervaardiging van deze zeer gespecialiseerde machines heeft de
Nederlandsche machinenijverheid zich tot dusverre nog niet toegelegd.
Het afzetgebied schijnt daarvoor niet ruim genoeg. Alleen werd de
monolime-zetmachine aanvankelijk te Rotterdam vervaardigd; ns een
moeilijk bestaan van de fabriek, die zich met de vervaardiging bezighield,
gingen de patenten echter over naar Duitschland.
Lettermateriaal en „wit’’ betrekken de drukkerijen voor een deel van
de hier te lande gevestigde letter- en witgieterijen (zie ook hoofdstuk IT:
Ertsenen Metalen onder het hoofd ‚„Drukletters’’ op bladz. 111),
voor het overige uit het buitenland, meestal door bemiddeling van in
Nederland gevestigde agenten der meest bekende groote buitenlandsche
fabrieken, die gewoonlijk tevens optreden als leveranciers van andere
benoodigdheden op drukkerijgebied, als houten en ijzeren gereedschappen,
lithografische steenen, rollen en rollenspecie, inkten, oliën, chemicaliën,
enz. Van de hier genoemde grondstoffen worden enkele van binnenlandsche
 fabrieken betrokken. Voorts neemt in de levering van de ontzaglijke
 hoeveelheden papier, welke de drukkerijen verwerken, van het goedkoopste
 courantenpapier tot het. kostbaarste plaatdrukpapier, de Nederlandsche
 papiernijverheid, die, zooals gezegd, voor een groot deel in
staat is om aan de verschillende behoeften te voldoen, een zeer belangrijk
 aandeel, en voor zoover door de drukkerijen buitenlandsch papier
wordt betrokken, geschiedt dit meestal door bemiddeling van Nederlandsche
 firma’s, die zich met den groothandel in papier bezighouden. Enkele
groote drukkerijen bestellen haar papier echter ook rechtstreeks in het
buitenland, 0.8. in België, Groot-Britannië, Duitschland en Oostenrijk-Hongarije.

Het eigenaardige karakter van het drukkerijbedrijf brengt mede, dat zijne
beteekenis veel meer moet worden afgemeten naar den aard en de
hoedanigheid zijner praestatiën dan naar den omvang zijner productie.
Dit heeft het drukkersvak, dat in vele opzichten, zooals hier is aangetoond,
 een kunstvak is, met andere soortgelijke takken van nijverheid,
die ten deele een zuiver industrieel en anderdeels meer het karakter van
sen tak van kunstnijverheid hebben, gemeen, waarmede echter nog niet