L9f]

gezegd is, dat de technische en de artistieke ontwikkeling ook altijd
gelijken tred gehouden hebben. Gedurende langen tijd was er b.v. bij het
gereedmaken van een boek tusschen tekst, versiering, illustratie, papier
en band in geen enkel opzicht eenige harmonie. Niet alleen was dit zoo
bij de goedkoopere werken, ook de zoogenaamde prachtuitgaven waren,
met enkele uitzonderingen, producten, welke wel kostbaar, maar volstrekt
niet smaakvol waren. De oorzaak daarvan was, dat de werkzaamheid
van kunstenaars bij het tot stand komen van een boek zich uitsluitend
vepaalde tot het illustratief gedeelte, en zij verder geen invloed uitoefenden
op de uitvoering van het werk.
Daarin is echter in de laatste 20 jaren eene groote verandering
gekomen. Het was vooral de Engelschman Wruiam Morris, die den
eersten stoot gaf bob eene geheel andere wijze van uitvoering bij het
maken van een boek. Sedert zijn optreden worden niet alleen door verschillende
 kunstenaars sierletters, illustratiën en andere boekversieringen
(randen, vignetten, enz.) geleverd, en maken zij ontwerpen voor omslag
en band, maar bij de uitgave van werken van beteekenis op letterkundig,
wetenschappelijk of artistiek gebied wordt ook meermalen hun oordeel
gevraagd over vorm, verhoudingen, keuze van papier, enz. om op
die wijze te komen tot een stijl- en smaakvol geheel. Nochtans zijn ook
hier de ontaardingen niet uitgesloten en komt het ook voor, dat een
kunstenaar den voornamen factor, dat een boek een gebruiksvoorwerp
is, geheel uit het oog verliest, zoodat menig boek door overladen ornament
 of toepassing van zoogenaamd artistieke letters of initialen zoo
goed als onleesbaar, diensvolgens onbruikbaar geworden is.
Evenwel is toch een verblijdend gevolg van deze beweging, waaraan
‚ok tal van uitgevers en drukkers in Nederland, zoowel oudere firma’s
met eene gevestigde reputatie als jongere vakgenooten, die nog bezig zijn
zich een weg te banen, hebben deelgenomen, dat ook het publiek lang:
zamerhand hoogere eischen is gaan stellen aan het boek en tusschen
mnerlijke waarde en uiterlijk aanzien meer overeenstemming verlangt.
Ook met betrekking tot het gewone handels-, reclame- en particuliere
Jrukwerk, het zoogenaamde ‚‚smoutwerk’’, heeft deze nieuwere opvating
 haren invloed doen gelden, zoodat aan de uitvoermg, zoowel in
zwart- als in kleurendruk, tegenwoordig veel hoogere eischen gesteld
worden dan nog voor een tien- of twintigtal jaren het geval was. Vandaar
dan ook, dat de vakopleiding der aankomende typografen een factor van
groot belang voor de ontwikkeling van het drukkerijbedrijf is en de volle
aandacht van de betrokken vakorganisaties van patroons en arbeiders
verdient.
De Nederlandsche boek-, steen- en plaatdrukkerijen werken voor
het meerendeel voor de binnenlandsche behoefte; naar gelang van hare
grootte en beteekenis, strekt zich haar afzetgebied binnen de grenzen meer
oÎ minder ver uit. Een groot deel der boekdrukkerijen vindt geregeld werk