136

anderzijds. Beide ontwikkelden zich nu zelistandig. Vooral in de groote
steden kreeg men op het gebied van beide takken der binderij belangrijke
ondernemingen; de uitbreiding en concentratie van het boekdrukkersbedrijf
 in deze centra was daarop natuurlijk van grooten invloed.
De voornaamste zelfstandige boekbinderijen zijn gevestigd te Amsterdam,
 Delft, Dordrecht ’sGravenhage, Groningen,
Haarlem, ‘’sHertogenbosch, Leiden, Leeuwarden,
Rotterdam, Utrecht en Venlo.
De belangrijkste fabrieken van kantoorboeken, vaste zoowel als losbladige,
 kopieboeken, notitieboeken, schoolschriften, portefeuilles, archiefloozen,
 kaartregisters, linieerwerk, vindt men te Amsterdam, Arnhem,
 Assen, Dordrecht, Epe, s-Gravenhage, ’sHertogenbosech,
 Hilversum, Leeuwarden, Roosendaal Rot
‘erdam, Utrecht, Venloen Zutphen.
Het uit de hand binden van een boek naar zijn aard en bestemming,
b.v. van albums, atlassen, verzamelboeken, brochureverzamelingen, enz.
eischt veel routine, handigheid en goede opvatting van den werkman, wil
men iets goeds tot stand brengen. Meer is zulks nog het geval met
de uitwendige versiering der banden, namelijk het aanbrengen van titels
en ornamenten in kleuren of in goud op rug en plat. Voor zoover dit niet
geschiedb voor massaproductie door middel van eene pers, behoort er
veel oefening van oog en hand toe en eveneens kunstsmaak, zoodat slechts
weinige boekbinders het tot eene behoorlijke bekwaamheid hierin brengen.
 Door de oprichting van vakscholen, zooals er b.v. te ’s-Gravenhage
ene bestaat, tracht men echter hierin verbetering te brengen.
De boekbinderij als grootbedrijf heeft in de latere jaren groote eischen
gesteld aan de techniek, waaraan inbusschen is kunnen worden voldaan.
De arbeid wordt daardoor gespecialiseerd, zoodat geoefende en nietgeoefende
 werklieden in het vak werkzaam zijn.
Immers, behalve het vouwen en hechten, geschiedt ook het ronden
en kneepen tegenwoordig, met behulp van machines, het snijden aan
drie kanten tegelijk eveneens door snelwerkende machines. Het toesnijden
van materiaal, zelfs het maken der losse banden, wordt ook machinaal
verricht, terwijl het bedrukken met goud of kleurendruk, met koperen
stempels naar ontwerpen, met groote nauwkeurigheid en snelheid
geschiedt.
De krachtige ontwikkeling der boekbinderij in de laatste jaren heeft haar
uiteraard een ruim aandeel verzekerd in de tot standkoming van de groote
uitgaven, welke op Nederlandsche boekdrukkerijen ter perse worden gelegd.
Was voor eenige tientallen van jaren het buitenlandsche fabrikaat, in het
bijzonder het Duitsche, op onze markt overheerschend, de Nederlandsche
boekbinderij heeft in den laatsten tijd niet alleen de eigen markt voor
zich opgeëischt, dóch vindt ook steun door flinke opdrachten van het
buitenland. En dit geldt niet alleen het vervaardigen van banden voor