19

van kunsthandwerkers, als rubricatoren, illaminatoren en miniatoren, die
le geschreven boeken met prachtige gekleurde initialen (b.v. bij het begin
der hoofdstukken of nieuwe regels), randversieringen, calligrafische opschriften
 der hoofdstukken en buitengewoon fraai gekleurde teekeningen
(miniaturen) voorzagen. Ook de kunst van boekbinden werd, zooals reeds
bij de behandeling van dit onderwerp werd gezegd, meer en meer op
artistieke wijze beoefend. Evenals het schrijven der boeken werd zij
in de middeleeuwen grootendeels in de kloosters beoefend. Zoo kostbaar
als de inhoud der boeken gemaakt werd door allerlei initialen en minieuren,
 zoo rijk werden niet zelden de banden versierd met allerlei gelreven
 metalen, edelgesteenten, leder met goud bezet, enz.
Geringer dan men denken zou was aanvankelijk de invloed van de
aitvinding van het papier op de productie van boeken. Het papier begon
voor de samenstelling van boeken eerst waarde te krijgen, toen de uitvinding
 der boekdrukkunst een geheelen ommekeer teweegbracht in de
vermenigvuldiging van geschriften. Het afschrijven van boeken was uit
den aard der zaak, vooral bij omvangrijke geschriften, een arbeid van
langen duur. Telkens méér deed zich de behoefte gevoelen aan een vlugger
en gemakkelijker vermenigvuldigingsmiddel en deed men pogingen, om
hij het maken van gelijkluidende kopieën het vermoeiende, steeds slechts
een enkel product gevende afschrijven te vermijden door. het aanwenden
van mechanische hulpmiddelen. Zooals reeds bij de behandeling der grafische
 bedrijven is gezegd, was het in het begin der 15e eeuw, dat men
in Europa begon te werken met houtblokdrukken.
Welk een hoogen trap van ontwikkeling de vervaardiging van en de
handel in geschreven boeken in de oudheid en later in de middeleeuwen
ook mocht bereikt hebben, van nu af aan trad het boek als voortbrengsel
van de beoefening der boekdrukkunst op den voorgrond. |
Intusschen brachten de eerste boekdrukkers aanvankelijk geen groote
wijziging in de uitwendige gedaante der boeken. Integendeel, zij volgden
nauwkeurig en slaafs de handschriften na, zoowel wat den vorm als wat
de letters, enz. betrof, en slechts langzamerhand werden de verznderingen
 ingevoerd, die tot gemak van lezers en gebruikers strekten. De
eerste gedrukte werken misten dam ook titel, pagineering, signaturen,
aaam en woonplaats van drukker of uitgever en jaartal.
Het formaat der eerste boeken was meerendeels folio, doch ook andere
formaten als kwarto en octavo kwamen voor. Het papier was gewoonlijk
sterk, stevig, ruw en eenigszins geel; het kwam grootendeels van de
Zwabische, Lotharingsche en Fransche papiermolens.
In de 16° eeuw kwamen er vele veranderingen op het gebied van
het boek, vooral door den bloei der drukkerijen ten gevolge van de Hervorming
 en de Renaissance. Het kwarto-formaat trad nu op den voorgrond;
 de octavo- en kleinere formaten gingen zich tegen het einde der
seuw ook meer vertoonen, De boeken werden nu ook van titels, die hoe