130

langer hoe uitvoeriger werden, dikwijls gegraveerde beginletters, de
namen der drukkers, hun merkteekenen, het jaartal, enz. voorzien.
Verder werden de hoofden der voorberichten, de opdrachten, het begin
en het einde der hoofdstukken, enz. met lijnwerk, vignetten en talrijke
soorten van ornamenten voorzien, welke soms zonder eenigen samenhang
met den tekst tot versiering van ‘den druk dienden.
De 17e eeuw bracht weder kleinere formaten mede; de octavo’s kregen
meer en meer de overhand, en in de tweede helft werden zij zelfs door
de kleine 129, 169, 189 en 240 formaten verdrongen. De Nederlandsche
Jrukkers en uitgevers bekleedden toen, wat smaakvolle uitgaven. betreft,
eene eerste plaats en behielden deze tot in de volgende eeuw, toen de
Fransche vakgenooten hen overvleugelden. De sierlijke boeken in klein
formaat, waarmede de Elseviers ieder achter zich lieten, waren voolbeelden,
 welke ook andere drukkers nastreefden.
Zooals reeds bij de bespreking van de grafische bedrijven werd gezegd,
geraakte de houtsneekunst in het begin der 17° eeuw in verval en maakte
zij meer plaats voor de kopergravure, die toen bijna uitsluitend, althans
hier te lande, voor illustratie gebruikt werd. Kopergravures kwamen dan
niet alleen als afzonderlijke platen en buiten den tekst voor, maar in tal
van boeken uit dien tijd ziet men ze, evenals vroeger en later de houtsneden,
 tusschen den tekst geplaatst.
De 18e eeuw oefende in haar tweede helit een gunstigen invloed uit
op het uitwendige der boeken, en tegen het einde er van nam de uitgave
van groote prachtwerken eene hooge lucht. Men legde zich nu algemeen
op het uitgeven van smaakvolle boeken toe. Vignetten op de titels en aan
het begin en het slot der hoofdstukken werden sierlijk in koper gegraveerd
 en de wetenschappelijke prachtwerken over het algemeen met op
zich zelf staande kopergravures voorzien, Soms uit de hand gekleurd.
Het vroeger zoo in den smaak vallende rood drukken der titels nam
sedert het midden der 18e eeuw af, en tegen het einde daarvan werden
de titelbladen dikwijls met Íraaie letters, lijstwerk, bloemslingers, enz. in
koper uitgevoerd, terwijl ook het papier voor platen en titels van betere
qualiteit was dan dat van den tekst.
Gedurende de 19e eeuw bleef aanvankelijk het uiterlijk der boeken als
in de vorige. Eerst toen de verschillende methoden der lithografie in toepassing
 kwamen en de houtsneekunst weer herleefde, kwam daarin verandering.
 In korten tijd deden zich toen belangrijker wijzigingen voor
dan vroeger in veel langere tijdvakken.
In het begin der 19e eeuw is in het boek, beschouwd als kunstvoortbrengsel,
 een sanmerkelijke schteruitgang waar te nemen. De oude
folio- en kwarto-formaten werden geheel verdrongen door het z.g. grootkwarto.
 Intusschen deden de nieuwe uitvindingen op het gebied der prentkunst
 óok op de uitvoering van het boek haren invloed gelden, vooral
Je lithografie begon voor de illustratie der boeken algemeene toepassing