196

verkregen, welke bruingele massa door natuurbleek of door een kunstmatig
2hemisch bleekproces in een wit product wordt omgezet, dat in blokken
of ronde schijven in den handel komt. In groote hoeveelheden wordt was
geproduceerd in Noord-Duitschland (Lüneburger heide), Oostenrijk-Hongarije,
 Rusland, Frankrijk, Spanje, Italië, Turkije, de Vereenigde
Staten van Amerika, West-Indië en eenige streken van Azië (met name
Klein-Azië) en van Afrika (0. a. Marokko, Abessynië, Mozambique).
In Nederlandsch-Indië treft men vele inheemsche bijensoorten aan;
er bestaat echter alleen op Java, Timor, Timor-Laoet en Flores eene
soort van ruwe bijen-cultuur. Op de overige eilanden van den Indischen
Archipel wordt geen eigenlijke bijenteelt aangetroffen, maar vindt men
allesa in de bosschen wilde bijen. Pogingen vroeger gedaan om, hetzij
de Europeesche bij in Nederlandsch-Indië in te voeren, hetzij de
wilde bij aldaar te cultiveeren, hadden geen succes. De op Java, Timor,
Timor-Laoet en Flores gewonnen was wordt voor een groot gedeelte
naar China uitgevoerd. In laatstgenoemd land wordt door eene schildluis
eene zeer witte was eleverd, die daar en in Japan veel gebruikt wordt
als kaarsenmateriaal en tot het appreteeren van papier en weefsels. Deze
was komt zelden naar Europa.
Van plantaardigen oorsprong bestaan er wel een tiental wassoorten.
Bene van de meest bekende is de Carnauha-was, afkomstig van de
bladeren van een in Brazilië en Venezuela inheemschen palmboom. In
Nederlandsch-Indië vindt men in de residentiën Cheribon en Banjoemas
tusschen het struikgewas eene menigte wilde pisangs, wier bladeren aan
de onderzijde wit berijpt zijn met eene soort was. Deze pisangwas wordt
gebruikt ter vermenging met bijenwas bij het batikken. In den laatsten
tijd heeft men hier te lande stappen gedaan om de was van het suikerriet,
welke bij zijne verwerking in het persvuil achterblijft, tot een technisch
bruikbaar product te verwerken.

Wasbleekerij.

Ook hier te lande heeft men zich van oudsher met bijenteelt en wasbleekerij
 beziggehouden, vooral in het zuiden en oosten des lands, waar
de meeste heidegronden, boekweit-, klaver- en koolzaadvelden worden
aangetroffen. Tn de laatste halve eeuw is de bijenteelt in Nederland echter
sterk achteruitgegaan; terwijl er in het tijdvak 1866—1870 gemiddeld
214.834 bijenkorven in ons land werlen aangetroffen, was dat aantal in
1910 gedaald tot 69.406, Door de Vereeniging tot bevordering van de
bijenteelt, welke hierin weder verbetering tracht te brengen, werden voor
enkele jaren verschillende honig- en wasmarkten georganiseerd, 0. a. te
Apeldoorn, Bakkeveen en Eerbeek. Door de slechte uitkomsten van de
bijenteelt in de laatste jaren verliepen die markten echter weer grootendeels.

Werd dan ook vroeger door Nederland méér was uitgevoerd dan ingevoerd
 (in 1847—1856 was de méér-uitvoer van gebleekte was gemiddeld