315

in de eerste jaren der 19e eeuw werd gasverlichting in enkele fabrieken en
gebouwen toegepast, terwijl in 1814 te Londen met de straatverlichting
door gas een begin werd gemaakt, waarna Parijs in 1815 volgde. De
nieuwe verlichtingswijze werd vooral verbreid door de Imperial Continental
 Gas-Association, die in 1825 te Hannover en in 1826 te Berlijn
vasverlichting tot stand bracht. In Nederland bleef men niet lang achter.
In 1896 werd te Amsterdam gas uit raapolie gestookt, omstreeks 1828
werd te Rotterdam straatverlichting door gas ingevoerd, in 1845 werd
‘te ’s-Gravenhage eene particuliere, in 1848 te Tieiden eene stedelijke
gasfabriek gebouwd.
In de tweede helft der 19e eeuw breidde de gas-industrie zich hier te
lande gaandeweg uit; in alle steden en ook op tal van dorpen vindt men
‘hans gasfabrieken, in de grootere steden zelfs meer dan ééne, van groote
uitgebreidheid en op de meest moderne wijze uitgerust. Voor het grootste
deel vormt de gas-industrie, zooals bekend, een tak van gemeentelijk
’edrijf; slechts in enkele plaatsen is voor dit bedrijf aan particulieren
concessie verleend. De gasfabrieken behooren dus strikt genomen niet
‘ot de industrieele ondernemingen, die in deze beschrijving besproken
worden, doch zijn meer te beschouwen als inrichtingen van openbaren
dienst. Dat zij niettemin hier vermeld worden, terwijl andere takken van
openbaren dienst, zooals waterleidingen, electrische centrales, inrichingen
 voor vuilnisverbranding, hier niet worden behandeld, vindt zijne
Ïorzaak eensdeels in de omstandigheid, dat zij eene belangrijke hoeveelheid
 grondstoffen, die voor den handel van belang zijn, verwerken, anderleels
 in de groote beteekenis, welke de bijproducten der gas-industrie
hebben voor verschillende takken van nijverheid. Natuurlijk ondervindt:
de gas-industrie in toenemende mate de concurrentie van het electrisch
licht, vooral in de groote steden, en, voor zoover het gas als beweeg-Kracht
 dient, van de zuiggss- en electromotoren, maar toch. vermeerderde
in de laatste jaren het gasverbruik bijna overal, zoowel ten gevolge van
Je invoering der muntgasmeters, die het gas onder het bereik der lagere
standen hebben gebracht, als ten gevolge van het aanwenden van lichtgas
 als beweegkracht en van. het meer algemeene gebruik van gashaarden,
gasfornuizen, enz.
Over eene periode van 12 jaren gerekend, is de gasproductie in Nederand
 jaarlijks met ruim 20.000.000 M3. toegenomen; in de laatste 3 jaren
de toeneming van de gasproductie echter eenigszins minder sterk.
a vo aiting is in 1910 385.000.000 MB. ‘gas geproduceerd, waarvan
Er RE en 18 pCt. gecarbureerd watergas. _
n Nederland omstreeks 180 gasfabrieken met £ 7.000 vaste
arbeiders; vóor het overgroote deel (160 fabrieken) produceeren zij
steenkoolgas, waarvan de prijs in de grcote gemeenten afwisselt van ó
7 cents per M3., in de kleinere van 6 tot 9 cents, terwijl in enkele zeer
kleine gemeenten 10 cents per M3. in Tekening wordt gebracht.