3

lte Sappemeer, l te Veendam en 1 te Hoogezand. En ook
aan deze fabrieken heeft men later eene andere bestemming gegeven (zie
ook onder het hoofd: „Gedistilleerd en Gist’’ in het XIe hoofdstuk:
Voedings- en Genotmiddelen).
In 1858 was het een Belg, Gusrave DuraLs, die te Muntendam eene
aardappelmeelfabriek oprichtte, welke reeds dadelijk per etmaal 700 à 800
H.L, aardappelen kon verwerken en in 1859, na uitbreiding der fabriek
en verbetering der machines, 1500 à 2000 H.L.
Tot 1860 bleven de twee fabrieken, te Foxhol en te Muntendam, zonder
verdere mededinging. Alleen bouwde SCHOLTEN in 1859 nog eene nieuwe
fabriek te Zuidbroek. Na 1860 echter rezen de aardappelmeelfabrieken in
de Groninger Veenkoloniën als paddestoelen uit den grond. De voornaamste
 oorzaken daarvan waren: 19. het aanvankelijk succes der eerste
ondernemers en 20. de kwijning der zeevaart. Omstreeks 1850 was deze
laatste — zie ook in het IIe hoofdstuk: Ertsen en Metalen het
artikel ‚Scheepsbouw’’ — voor de Veenkoloniën eene hoofdbron
van bestaan. In 1849 telde men te Hoogezand-Sappemeer 28 scheepstimmerwerven,
 te Veendam-Wildervank 14. In dat jaar werden in eerstgenoemde
 dorpen 28 zeeschepen te water gelaten, terwijl nog 29 in
aanbouw waren. Ook van uit Veendam en Wildervank verschenen in dien
tijd gemiddeld meer dan 20 zeeschepen per jaar in de vaart. En nog in
1863 telde Veendam alleen 139 reederijen. Maar de zeilscheepvaart ging
tanen en daarmee alle takken van industrie, die er direct of indirect mee
verbonden waren. Menigeen zag zich daardoor genoopt een ander bedrijf
ter hand te nemen. En zoo zag men) het na 1860 gebeuren, dat tal van
zeekapiteins, reeders, scheepsbouwers, enz. hunne krachten gingen wijden
aan de aardappelmeelindustrie. Het aantal fabrieken nam, zooals gezegd,
in korten tijd zeer toe, terwijl de steeds grootere vraag naar het artikel
de productie snel deed uitbreiden. Zoo werden de Veenkoloniën, mede
door de opkomst der stroocartonnijverheid (zie ook in het VIIe hoofdstuk
het artikel „Stroocarton’’ op blz. 403) spoedig een waar fabrieksdistrict,
en ook op de dalgronden der hoogvenen in Drente en later ook in Overijsel,
 die uitnemend geschikt bleken voor de aardappelteelt, verrezen
aardappelmeelfabrieken (zie ook in het Te hoofdstuk: Mijnbouw,
Steengroeven en Veenderij onder het hoofd Veenderij’).
De grondstof voor de bereiding van aardappelmeel is uitsluitend de
aardappel; de qualiteit van deze speelt daarbij eene groote rol; bij voorkeur
 verwerkt men goede aardappelen, op zandgrond geteeld. De bewer
king is vrij eenvoudig, er is daarbij echter eene groote hoeveelheid water
noodig, terwijl ook de hoedanigheid daarvan van groot belang is. Na zorgvuldige
 reiniging van zand en vuil in eene waschmachine en automatische
weging worden de aardappelen geraspt tot eene fijne brij. Deze wordt
gezeefd, waardoor eene scheiding plaats vindt tusschen het meel en de
vezelcellen Het aldus verkregen meelwater wordt over bakken geleid,