394

stonden haver en tarwe in oppervlakte ongeveer gelijk; in 1910 was de
met haver bezette oppervlakte 2.8 maal grooter dan die van den met
‘arwe bebouwden grond.
De verdeeling van de uitgestrektheid met granen bezet over de verschillende
 provinciën — veenboekweit, voor welke over enkele jaren geen
cijfers bestaan. niet medegerekend — was in verschillende Jaren als volgt:

Provinciën.

Groningen .
Friesland .
Drente . .
Overijsel .
Gelderland .
Utrecht . . .
Noord-Holland
Zuid-Holland .
Zeeland . .
Noord-Brabant
Limburg _

Nederland .

4891/4900.

1901/05.

66.679
18.492
244188 |
149.336
74036 |
13.176
16,785 :
21.394
u44 |
94.199
83,849

66.782
15.682
26.990
44.879
72.310 |
11.181
15.324 |
19.986
40.427 |!
94.308
63.818

(76478 | 468687

1905.

4909

66.714
14.728
27.281
42154
71.429
10.625
14.635
19.367
38.953
93.818
84.176

67.933
14117
29.253
42.082
70.996
9.369
14.224
17.074
37.735
92.713
64.367

463.880 * 459.863

1910.

68.759
13.696
29.218
41.156
71.604
9.437
14.057
17.274
36.831
92.681
84810

459.393

Uit deze cijfers blijkt, dat de teruggang van den graanbouw zeer sterk
was in Friesland, Gelderland, Utrecht, Zuid-Holland en Zeeland. In de
eerstgenoemde vier provinciën staat deze vermindering ongetwijfeld in
verband met den aanleg van grasland, in Zeeland met de zich sterk
uitbreidende cultuur van handelsgewassen (suikerbieten).
Uitbreiding van de graancultuur viel waar te nemen in Groningen,
Drente — stellig in verband met de ontginningen — en in Limbure.

Graanhandel
zàân Nederland,

Van oudsher heeft Nederland een belangrijken tusschenhandel in granen
gedreven en andere landen van graan voorzien. Zoo blijkt o. a. uit tal
van oude opschriften, in Zeeland gevonden, dat men van de Zeeuwsche
eilanden reeds ten tijde van de Frankische koningen uit de eerste beide
stamhuizen een belangrijken handel in granen dreef op Groot-Britannië.
In de 16° eeuw vormden de granen het belangrijkste artikel in den
uitgebreiden handel, welken de Nederlanders met de landen om de Oostzee
onderhielden en die, na de visscherij, de voornaamste bron van volkswelvaart
 in die dagen was. Weldra voerden de Nederlandsche schepen
ait de Oostzeestreken meer granen. aan dan voor eigen behoefte noodig
was en dit overtollige gaf aan de Nederlandsche kooplieden weer gelegenbeid
 om ladingen graan naar zuidelijke gewesten te zenden. Uit den
aard der zaak vormde Portugal het eerste afzetgebied, omdat men
van daar (Setubal) zout haalde, noodig voor de haringvangst en voor