5367

granen noopte tot verhooging der prijzen — ook was, het valt niet te
ontkennen, dat de broodzetting miet en naast alle andere verordeningen,
keuren en reglementen, waaraan het in den loop der tijden onderworpen
is geweest, het bakkersbedrijf zwaar heeft gedrukt en belemmerd in zijne
ontwikkeling.
Daaraan moet het dan ook wel worden toegeschreven, dat dit vak,
terwijl bijna alle andere bedrijven gestadig vooruitgingen, zoowel technisch
 als economisch, eeuwen lang zoo goed als stilgestaan heeft.
In zeer bekrompen omstandigheden, met eene hoogst primitieve
mrichting der werkplaatsen en eene groote achterlijkheid in de techniek,
werd het tot ver in de 19e eeuw uitgeoefend.
Want wèl werden omstreeks 1812 de bakkersgiiden opgeheven, doch
de hroodzetting, die met dit stelsel — gelijk gezegd — nauw samenhing,
werd schier overal gehandhaafd en overleefde het nog tal van jaren.
Zoo duurde het o. a. te Amsterdam tot 1853, eer de zetting, op voorstel
eener speciale commissie uit den gemeenteraad, door dit college werd
afgeschaft, hoofdzakelijk op grond hiervan, dat eene samenspanning tot
opdrijving der broodprijzen niet meer te vreezen was, nu het gildewezen
had plaats gemaakt voor de vrije concurrentie van ieder, die maar verkoos
zieh tot uitoefening van het bakkersbedrijf neer te zetten, terwijl bovendien
 de ervaring voldoende had aangetoond, dat het onmogelijk was om
zene juiste zetting te bepalen, aangezien toch hetzelfde getal ponden van
dezelfde graansoort, op denzelfden molen vermalen en op hetzelfde doek
gehuild, den eenen keer tot 15 pCt. meer brood opleverde dan den anderen.
Hoezeer echter het afschaffen van de zetting en het huldigen van het
beginsel der volledige vrijheid van gunstigen invloed was op het bakkersbedrijf,
 groote verandering kwam daarin toch niet, vóór nog een tweede
knellende band was geslaakt.
Dit geschiedde in 1856, toen de stedelijke en landsaccijns op het
gemaal werd afgeschaft, waardoor de prijs van het brood met 6+ cent
per Kg. kon worden verminderd.
Hiermede was het bakkersbedrijf op een keerpunt gebracht; eene geheel
andere toekomst opende zich nu voor het vak. Dadelijk toch na de opheffing
 van den accijns werden plannen beraamd om hier te lande de
fabriekmatige bereiding van brood in te voeren. De eerste stoot hiertoe
zing uit van Amsterdam.

Dr. SarPaart, de bekende pbilantroop, wien de hoofdstad ook haat
„Paleis voor Volksvlijt’’ dankt, was de man, die nog in hetzelfde jaar
1856 eene „Maatschappij van meel- en broodfabrieken”’ stichtte, Deze
stoute poging was niet alleen iets nieuws voor Nederland, maar ook
voor de geheele wereld. Hoewel men, ook onder de mannen van het vak,
aanvankelijk zeer sceptisch gestemd was tegenover de broodfabriek, bleek
het voorbeeld van Dr. S4RPHATI tot navolging te prikkelen, en weldra

Opkomst der
broodfabrieken.