570

in verband met het aantal verkochte brooden en die dus belang kregen
hij den omzet der onderneming.
Na de oprichting der coöperatieve bakkerijen, die met de broodfabrieken
twee tamelijk scherp afgeteekende bedrijfsvormen vertoonden, zag men
ook het kleinbedrijf, in veel sterkere mate dan na de stichting der eerste
fabrieken het geval was geweest, naar uitbreiding streven, zoodat weldra
deze oudste bedrijfsvorm zich splitste in eene groote verscheidenheid van
overgangsvormen, die eene sprekende tegenstelling vormden met de
eenvormigheid, die eeuwen lang onverbroken in het bakkersbedrijf had
geheerscht.
De groote vooruitgang op technisch gebied was aan deze uitbreiding
en moderniseering der kleine bakkerijen niet weinig bevorderlijk. Waren
reeds deze en gene in 1870, mede onder den invloed van de zware concurrentie
 der fabrieken, er toe overgegaan Duitsche ovens te doen plaatsen, —
die eenigszins als kanaalovens werkten, welk stelsel later werd vervangen
door een kanaaloven van Nederlandsch fabrikaat, die vrij algemeen ingang
vond, — na 1890 bleven de grootere kleinbedrijven, de zoogenaamde muiddenbedrijven,
 niet achter bij de fabrieken en coöperaties in het aanschaffen
 van de nieuwere ovensystemen, de heetelucht- en heetwaterovens,
 die, voortdurend nog verbeterd, weldra in vele bakkerijen van
eenige beteekenis werden ingevoerd. Ook het gebruik van kneedmachines,
waarvan verschillende stelsels werden ingevoerd, bleef nu niet 1eer
uitsluitend tot de industrieel ingerichte bakkerijen beperkt; te gelijker tijd
nam ook het gebruik van deegverdeelmachines voor beschuit en andere
met de hand in werking gebrachte werktuigen gaandeweg toe. Tevens
steeg in de laatste jaren het aantal werktuigen, door mechanische kracht
voortbewogen, aanmerkelijk, wat in hoofdzaak te danken is aan de
ruimere toepassing van de electriciteit als drijfkracht, welke voor het
bakkersbedrijf bijzonder geschikt is gebleken.
Zoo is langzamerhand, terwijl beide nog steeds voortgaan verbeteringen
in de techniek aan te brengen — eene der nieuwste proefnemingen is
0. a. eene geheel automatische behandeling van het brood bij de deegbereiding,
 het afwegen en het vormen: een procédé, welks practische toepassing,
 gezien den aard van het Hollandsche deeg, dat luchtig is in tegenstelling
 met dat in België, waar het automatisch vormen en wegen reeds.
met succes wordt toegepast, ten onzent vooralsnog moeilijkheden ondervindt
 — de afstand tusschen de fabrieken en de middelsoort bakkerijen,
wat arbeidsverdeeling, gebruik van mechanische inrichtingen. enz. aangaat,
Al geringer geworden.
Is het daarom moeilijk eene juiste verdeeling der verschillende bedrijven
te maken op grond van hunne inrichting, tenzij men het werken met
een bepaald aantal arbeiders als maatstaf kiest, ook met het stelsel van
exploitatie en de regeling van den broodhandel, d. w.z. de wijze van
distributie van het brood onder de afnemers, als kenmerk, 1s de scheidings-.