582

van den schrijver Justus vaN EFFE, den stichter van den Nederland:
schen Spectator. Evenals de cacao (zie blz. 608) en de thee vond ook
de koffie warme aanprijzing bij den Nederlandschen geneeskundige Cor-NELIS
 BONTEKOE, die in 1679 ook „Een kort Tractaat, van de kragten
en ’t goede gebruyk van de Coffi”’ schreef. De koffie vond dan ook
dadelijk ingang in ons land en het gebruik er van was in het begin der
18e eeuw reeds zeer algemeen.

De koffiecul=‘uur
 in Oostan
 West-Indië.

Tot op dien tĳd hadden alleen Arabië en. Malabar koffie voortgebracht.
In 1696 werden echter op aandrang van NicoLa4s WITSEN, burgemeester
van Amsterdam, van de kust van Malabar eenige koffieplantjes naar
Java overgebracht. Aanvankelijk slaagde hier de eultuur niet, doek
weldra ging het beter: eene tweede zending had meer succes. Reeds in 1706
xonden de Indische autoriteiten het eerste proefje van op Java in den
omtrek van Batavia gekweekte koffie naar Nederland zenden, benevens
eene koffieplant m pot, welke ten geschenke werd gegeven aan den Hortus
Botanicus te Amsterdam, waar zij met zorg werd opgekweekt. Deze
enkele plant werd de stammoeder van alle koffieboomen in Amerika,
Enkele nakomelingen toch werden naar Suriname gezonden, terwijl evenzens
 een jong boompje, van deze plant afkomstig, in 17153 aan
Lopewiyg XIV werd vereerd. Hiervan werden omstreeks 1720 stekken
naar Martinique overgebracht, die daar op hare beurt weder vermenigvuldigden
 en de koffiecultuur over de overige Antillen en naar Caracas,
Guyana en Brazilië verbreidden.
De eerste koffie voor den handel van Java afkomstig werd in 1711
naar Nederland verscheept, 894 ponden uit de tuinen van Jakatra en
verder uit het binnenland, die in openbare veiling voor 233 stuiver per
Amsterdamsch pond verkocht werden. Men was tevreden met dit resul-‘aat
 en vond daarin aanleiding de cultuur uit te breiden. Deze ontwikkelde
 zich dan ook in den loop der 18e eeuw gestadig. De Oost-Indische
Compagnie sloot met de inlandsche regenten overeenkomsten omtrent
verplichte levering van koffie bij wijze van belasting en dientengevolge
werd de cultuur aan de bevolking opgedrongen. Daardoor werd het koffieplanten
 op Java reeds eene Gouvernements-dwangcultuur, nog vóór het
eigenlijke Cultuurstelsel, dat, zooals bekend, van 1830 dateert, werd
ngevoerd.
Intusschen kreeg de Javakoffie reeds spoedig eene ernstige mededingster
op de wereldmarkt in. de West-Indische. Het was vooral Suriname, dat
voortreffelijke soorten leverde, waarvoor in Europa hooge prijzen werden
gemaakt, hetgeen de teelt daar te lande steeds meer deed toenemen. Uit
Nederlandsch Suriname werden van 17241729 gemiddeld per jaar
uitgevoerd 74.400 Kg. koffie, van 1740-1749 1.872.000 Kg, van 1750—
1759 9.886.000 Kg. van 1760—1769 5.584.000 Kg. en van 1775—1784