583

8,091.000 Kg. Tusschen 1750 en 1790 zijn er zelfs jaren geweest, waarin
le Surinaamsche kofiieproductie 15 millioen Kg. bedroeg.
Tegen het begin der 19° eeuw begon door verschillende politieke en
economische oorzaken de productie van West-Indische koffie echter zeer
achteruit te gaan. Van 1804—1812 bedroeg zij gemiddeld nog slechts
2.808.000 Kg., in 1818 4.164.000 Kg. en in 1819 2.762.000 Kg. Sedert
ging de productie met groote schommelingen gestadig verder achteruit;
in 1850 bedroeg de uitvoer slechts 376.988 Kg. en daarna werd die nog
geringer (daalde in 1890 zelfs tot slechts 216 Kg.). Eerst in de laatste
jaren valt weder van eene kleine opleving der Surinaamsche koffiecultuur
te berichten, vooral sedert met den aanplant van Liberiakoffie een begin
is gemaakt. In de periode 1900-1909 bedroeg de productie gemiddeld
272.025 Kg. de uitvoer 165.037 Kg. per jaar.
In Oost-Indië daarentegen nam onder maarschalk DAENDELS, die
Gouverneur-Generaal was van 1808—1811, de koffiecultuur snel in omvang
 toe. Binnen drie jaar tijd verdubbelde de opbrengst, zoodat, toen
DAENDELS het gezag neerlegde en Java onder Britsch bewind was
gekomen, met Sir Taomas RArFLEs als luitenant-gouverneur, de pakhuizen
 vol koffie lagen, voor welken grooten voorraad ten gevolge van
het Continentaal Stelsel geen afzet kon gevonden worden. Door RAFFLES
werd de gedwongen cultuur, behalve in de Preanger Regentschappen,
afgeschafb en vervangen door een landrente-stelsel. De inlander kreeg
daardoor de vrije beschikking over zijne producten.
Toen Java in 1816 weder onder Nederlandsch gezag kwam, werd die
vrije cultuur eerst met enkele wijzigingen gehandhaafd. De omstandigheden,
waarin het moederland destijds verkeerde, leidden echter weinige jaren
later tot loslating van het stelsel van vrije beschikking door de bevolking
over de geteelde koffie, een beginsel, dat nimmer volledig toegepast was,
en tot opneming in 1832 van de koffiecultuur in het bekende Cultuurstelsel
 van den Gouverneur-Generaal VAN DEN BOSCH, waarvan
zij aanvankelijk geen deel had uitgemaakt. Ten aanzien van de koffie
legde dit in hoofdzaak aan den inlander de verplichting op, om,
onder toezicht van regeeringsambtenaren, een aantal koffieboomen te
planten en te onderhouden en het product, tegen een vooraf overeengekomen
 prijs, te leveren aan de Gouvernementspakhuizen.
De productie nam door het Cultuurstelsel in belangrijke mate toe.
Van gemiddeld 347.520 pikols (van ongeveer 62 Kg. per pikol) van
1827— 1831 was in 1843 de opbrengst tot 1.023.100 pikols gestegen.
Van 18531857 bedroeg de gemiddelde opbrengst 897.000 pikols per jaar,
zan 1858—1862 834.233 pikols, van 1863—1867 890.940 pikols.
Dit was dan ook In hoofdzaak de reden, waarom, toen. successievelijk
in de zestiger jaren de meeste Gouvernements-dwangcultures werden
opgeheven en eindelijk met de totstandkoming van de z.g. Suikerwet van
1870 (zie blz. 719) het Cuituurstelsel zoo goed als geheel werd afge-