704

zijn trouwens in het algemeen aan groote schommelingen onderhevig, in
verband met de vaak zeer afwisselende oogstopbrengst.
In- en uitvoer van kruidnagelen in Nederland bedroegen volgens de
Nederlandsche statistiek (waarde in guldens):

Perioden |
(gemiddeld per jaar).

18461855
18561865
1866-1875
18761885
18861895
1896—1905
19064910

Invoer tot verbruik,

f 170.140
2898
nn

'noc

vaar
"092
59 39°

Uitvoer uit het vrije

verkeer.

f 80.696
4 77.582 (1)
u 98.560 (1)
y 10.949
u 1.754
32.799
4 45704

Mosterd. — Mosterdplanten (sinapis) komen in vele soorten over een
groot gedeelte van den aardbodem verspreid voor; tot de meest bekende
behooren de bruine (of zwarte) en gele (ot witte) mosterd, verder de Z.g.
Indische bruine mosterd (raï). (Men vergelijke ook blz. 465 en 466 in
hoofdstuk XK: Oliën en vetten).
Deze plantensoort wordt voornamelijk gekweekt ter wille van het zaad,
het z.g. mosterdzaad, hoewel zij ook, en wel voornamelijk de gele of witte
mosterd, voor groenvoer en groene bemesting wordt gebezigd.
Het mosterdzaad levert bij persing eene vette olie; de olie uit gelen
mosterd is lichtgeel, die uit bruinen mosterd donkergeel van kleur; beide
oliën dienen hoofdzakelijk voor technische doeleinden, als verlichting,
zeeplabricage, smeerolie; somtijds ook wel als spijsolie. Behalve deze
vette olie, welke in vrij groote hoeveelheid in het mosterdzaad aanwezig
is (30 à 36 pCt. in geel, 18 à 24 pCt. in bruin mosterdzaad), kan uit dat
zaad ook eene aetherische olie, de z.g. mosterdolie (zie ook blz. 466 en 545)
worden gewonnen; deze is evenwel niet als zoodanig in het zaad aanwezig,
 doch ontstaat daaruit eerst wanneer het gekneusde zaad op bepaalde
 wijze behandeld wordt.
Het voornaamste gebruik, dat van het mosterdzaad wordt gemaakt,
bestaat echter in de bereiding van mosterd. Daartoe wordt het zaad geperst,
 waarbij bovenvermelde vette olie wordt verkregen; het uitgeperste
zaad wordt vervolgens tot fijn poeder gemalen, met verschillende ingrediënten
 vermengd (meel, gemalen uien of knoflook, zout, aromatische
stoffen, enz. al naar gelang ieder mosterdfabrikant gewoon is zijn fabrikaat
 samen te stellen) en hetzij droog verpakt, om door den gebruiker

(1) Zie hetgeen op blz. 701 omtrent de waardecijfers der statistiek werd
opgemerkt.