99

De resultaten van de Gouvernements-tabakscultuur waren echter niet
vunstig. Het Gouvernement liet nu eens planten tegen vrijstelling van
andrente, kocht dan weer de versche tabaksbladeren op, maar kon
in vele gevallen niet tot gunstige geldelijke uitkomsten geraken. Het
laten verwerken van de tabak door particulieren (contractanten) met
roorschotten van het Gouvernement voor installatie-kosten en bedrijfs-&lt;apitaal,
 terwijl de eigenlijke cultuur onder toezicht van het Gouvernement
 plaats had, gaf ook niet de resultaten, die men er van verwachtte.
In 1839 werd de Gouvernementscultuur in Banjoemas opgeheven; men
verkreeg er slechts ruim 600 pond per bouw. In Rembang, Semarang,
Kedoe en Japara bleef zij bestaan, doch van af 1848 werd die cultuur niet
meer uitgebreid en tegen het jaar 1864 werd zij geheel afgeschaft.
Reeds vroeger waren echter op Java zoowel in Gouvernementslanden
als in de Vorstenlanden vrije particuliere ondernemingen ontstaan, welke
zich op de tabakscultuur toelegden. Deze produceerden in. 1861/1862 reeds
39.000 pakken tabak tegen 11.000 door de ondernemingen met Gouvernenentscontracten
 geproduceerd.
Nadat de Gouvernementscultuur was opgeheven nam deze tabaksieelt
 door particuliere ondernemingen gaandeweg toe. vooral in de
Vorstenlanden.
Ongeveer te zelfder tijd kreeg de J ava-tabak echter reeds eene machtige
mededingster in die van Sumatra. Het was toch in 1862, dat een Arabier
de aandacht eener handelsfirma te Batavia kwam vestigen op het aan
maagdelijke bosschen en bouwgrond rijke landschap Deli. dat voor
le tabakscultuur bijzonder geschikt zou zijn.
Dit werd de aanleiding tot de eerste pogingen om in Deli de tabakscultuur
 in te voeren, die met een zeer gunstigen uitslag bekroond werden.
De eerste vier oogsten van Sumatratabak werden te Rotterdam aan de
markt gebracht, daar de hier bedoelde handelsfirma te Batavia zich in
verbinding stelde met een Rotterdamsch tabakshandelaar. Spoedig
werd besloten de zaak op breedere schaal op te zetten en werd in
1869 met den steun der „Nederlandsche Handelmaatschappij’, de
Deli Maatschappij opgericht, die met + 10.000 bouws begon. Het
succes dezer onderneming was zóó groot, dat weldra naast de ‚„„Deli-Maatschappij’
 tal van andere tabaksmaatschappijen werden opgericht
en dat men, toen in Deli geen land meer te krijgen was, ook in het
aangrenzende gebied van Oost-Sumatra, in Langkat, Serdang, Asahan en
Tamiang, en in Padang, Bedagei en Batoe Bahroe. tabaksnlantages begon
1an te leggen en te exploiteren.
Ook buiten Sumatra had het gunstige resultaat der „„Deli-Maatschappij”’
invloed. Op Borneo met zijne uitgestrekte laagvlakten en rijke besproeiing
begon men eveneens op groote schaal de tabakscultuur, zoowel in het
onder Nederlandsch als in het onder Britsch gezag staande gedeelte. Ook
Jaar is men. althans in Britsch-Borneo, op uitnemende wijze geslaagd. al