INLEIDING.
IX
korte paragrafen, dan weer geheele hoofdstukken. Zoo is
Seebuch B, 12,6 een unicum, dat niet eens weergevonden
wordt in de latere veel volledigere gedrukte uitgaven van
na 1550, Men zou verschillende interessante voorbeelden
kunnen aanwijzen, dat waar de eene tekst een korte en
onvolledige opheldering geeft, de andere een lange, uitvoerige
en gedetailleerde handleiding biedt (b. v. Seeb.
5,6,10; 1532, 29, 4; 1541, 31,20—23; of wel Seeb. 8,3; 1532, 24,12;
1541, 26,5; enz.). Bijzonder karakteristiek is bet verschil
tusschen: Seeb. 14; 1532, 26; en 1541, 35, die alle handelen
over de »noordkust« d. i. de oostkust van Engeland.
De stukken, die gemeen zijn aan twee of meer van de
teksten, vormen somtijds grootere of kleinere samenhangende
reeksen, waarbinnen weer een vaste en bepaalde
volgorde in acht genomen is, maar zóó, dat de eene of de
andere tekst hier of daar gen of meer paragrafen heeft
ingeschoven, die in de andere niet worden. gevonden.
Dikwijls echter is een reeks paragrafen, die in den eenen
tekst een samenhangend geheel vormt, in de andere redactie
gesplitst en verdeeld over verschillende plaatsen,
zoodat men onwillekeurig herinnerd wordt aan hetgeen.
geschiedt, wanneer men een spel kaarten dooreen schudt.
Hoe is nu deze merkwaardige verhouding te verklaren,
aan den eenen kant deze in't oog vallende gelijkheid, aan
den anderen kant dit willekeurige verschil?
Tegen het eind van de Middeleeuwen, foen de Nederlandsche
scheepvaart grootere vormen begon aan te nemen,
zijn de Nederlandsche schippers — misschien onder
invloed van de Italiaansche portolanen — begonnen, hun
eigen practische ondervinding van hun reizen in de westen
noordeuropeesche vaarwateren op schrift te brengen.
En deel van deze aanwijzingen ontsprong uit hun eigen
persoonlijke waarnemingen; maar natuurlijk hebben zij
overal bij de plaatselijke bevolking eene menigte bijzonderheden
kunnen vernemen — vooral betreffende de vaart
in moeielijke vaarwaters, de landmerken, de getijden, enz.
Zulke opteekeningen hebben zij dan te huis van elkander
geleend en afgeschreven, dikwijls zeker op losse stukken
papier, of ook in schrijfboekjes waarvan door het