X
INLEIDING.
gebruik de bladen licht konden losgaan en in de war
raken (gepagineerd zullen ze meestal wel niet geweest
zijn). Zoo heeft zich in den loop des tijds een gemengde
verzameling gevormd van aanteekeningen, waarvan dan
de schippers, die ze noodig hadden, zich een deel wisten
te verschaffen, de een meer, de ander minder, sommige
in eenigszins geordende afschriften, anderen in geheel
toevallige volgorde, nu eens geheel of gedeeltelijk in samenhangende
schrijfboekjes, dan weer geheel of gedeeltelijk op
losse bladen of stukken papier. Het zal er zeker ongeveer
svenzoo mee gegaan zijn, als wanneer in onze dagen een
huismoeder voorschriften verzamelt voor bakken, inmaken,
koken, schoonmaken, handwerken, ziekenverpleging en
huisraad van allerlei soort. Naderhand is het een bron
van inkomsten geworden voor afschrijvers van beroep,
schippers te voorzien met zulke geschreven »leeskaarten«,
en daar deze afschrijvers weinig of geen vakkennis hadden,
hebben zij heel onkritisch alles gecopieerd, wat hun
toevallig in handen kwam; zij waren niet in staat de stof
te verwerken of te ordenen — vandaar de talrijke herhalingen
— en konden zich niet vrij houden van verkeerde
lezingen, schrijffouten, verwisseling van namen,
getallen, coersen enz.; ze sloegen vaak woorden of heele
regels over, of herhaalden ze, in beide gevallen ten koste
van de beteekenis. En zulke fouten plantten zich voort
van afschrift tot afschrift door verschillende generaties.
En we hebben geen reden om aan te nemen, dat deze
afschrijverswerksaamheid tot stilstand zou zijn gekomen,
zoodra er voor het eerst een gedrukte »leeskaart« was;
integendeel zij is zeker voortgezet, zij het dan ook meer
sporadisch, tot bijna in onzen tijd.
Het komt mij voor, dat op deze wijze alle verschil en
alle overeenkomst tusschen de vier oudste Nederlandsche
leeskaartteksten, die wij nu kennen, zich laat verklaren
op natuurlijke wijze; en zoo verklaart zich ook de gedeeltelijke
overeenstemming, die Behrmann!') meent te kunnen
aanwijzen tusschen de Nederlandsche leeskaarten en
1) Walter Behrmann: Ueber die niederdeutschen Seebücher
des 15. und 16. Jahrhunderts. Hamburg 1906.