Full text : Beschrijving van handel en nijverheid in Nederland (2)

178

(siccatieven). Men spreekt gewoonlijk van „drogen”’ en „indrogen’’, doch
men heeft hier eigenlijk niet te doen met waterverlies, maar met eene
scheikundige werking van samengestelden aard onder opneming van
zuurstof uit de lucht. De oliën, welke snel moeten drogen, worden met het
siccatief gekookt.
De bereiding van oliën en veekoeken uit inlandsche en vreemde oliezaden
 is reeds een oude tak van nijverheid in Nederland.
In de 17e en in het begin der 18° eeuw was voornamelijk de Zaanstreek
het gebied der oliemolens; omstreeks 1750 waren er in Oost- en West-Zaandam,
 Westzaan, Koog-Zaandijk en Wormerveer ongeveer 100. Na
dien tijd verminderde dit getal en in 1840 telde men aan de oostzijde van
Zaandam 50 en aan de westzijde 10 oliemolens.
Buiten de Zaanstreek had zich echter in den loop der jaren de olie:
nijverheid in alle deelen van ‘het land uitgebreid.
In 1819 vond men in de noordelijke gewesten + 420 oliemolens met
+ 850 arbeiders, en wel 121 in Noord-Holland, 118 in Noord-Brabant,
34 in Zuid-Holland, 58 in Gelderland, 24 in Overijsel, 32 in Groningen,
17 in Friesland, 8 in Utrecht, 4 in Zeeland en 3 in Drente.
Het aantal oliemolens schijnt sedert dien tijd te zijn toegenomen; in
1858 werden er 540 geteld met + 1510 arbeiders in 409 ondernemingen.
Noord-Brabant had er 153, Noord-Holland 1927, Groningen 67, Zuid.
Holland 51, Friesland 42, Limburg 33, Gelderland 24, Overijsel 29,
Drente 9, Utrecht 6 en Zeeland 6. In 1873 werden er 484 vermeld.
Voor het overgroote deel waren dit echtr kleine oliemolens met een
zeer plaatselijk karakter. De boeren verbouwden meestal eenig lijnzaad,
koolzaad of hennepzaad, waarvan zij op den molen olie lieten slaan voor
zigen behoefte en ter verkrijging van lijn- of raapkoeken voor hun vee,
Die toestand behoort echter grootendeels tot het verleden. Want, al zijn
er ook tegenwoordig nog een groot aantal kleine oliemolens of oleslagerijen
(beide benamingen zijn gangbaar in het spraakgebruik voor de aanduiding
van ééne zelfde soort van inrichtingen) over het geheele land verspreid,
meer en meer heeft zich toch ook de olienijverheid geconcentreerd in
grootere, meestal door stoom gedreven fabrieken, die niet uitsluitend voor
de binnenlandsche consumptie maar ook voor den wereldhandel produceeren.
 |
Nog steeds is de Zaanstreek een centrum van olie-industrie, maar
het aantal fabrieken is er sterk afgenomen ; bedroeg het in 1897 nog 56.
in 1906 waren er nog + 30,
In 1906 werden 223 oliefabrieken in ons land vermeld, met + 3945
arbeiders, waarvan 31 in Zuid-Holland (:£ 850 arbeiders), 35 in Noord-Holland
 (+ 600 arbeiders), 39 in Friesland (+ 695 arbeiders), 20 in
Groningen (£ 250 arbeiders), 10 in Overijsel (+ 360- arbeiders), 6 in
Utrecht (+ 180 arbeiders), 7 in Gelderland {+ 170 arbeiders), 52 in
            
Waiting...

Note to user

Dear user,

In response to current developments in the web technology used by the Goobi viewer, the software no longer supports your browser.

Please use one of the following browsers to display this page correctly.

Thank you.