ei
Als zoodanig kunnen worden genoemd kunstmatige bronwateren en
zouten om deze te bereiden ({abrieken te Amsterdam en te 's-Gravenhage),
Zederconserveeringsmiddelen (labrieken te Amersfoort,
Osch en Utrecht), Joodsuiker en mierenzuur (beide vervaardigd in
eene fabriek te Schieda m), poetsartikelen (fabrieken te Rotter.
damen Utrecht) en saccharine (labrieken te Meppel en Naar.
den; men vergelijke omtrent dit artikel ook het hoofd „Suiker’’ in het
volgend hoofdstuk).
II. ZETMEEL-INDUSTRIE.
Stijfsel, aardappelmeel, dextrine en glucose.
Arondstof en
gebruik.
Het zetmeel der planten, amylum, eene zachte, witte poedervormige
stof zonder reuk of smaak, behoorende tot die klasse van verbindingen,
welke met den naam van koolhydraten worden aangeduid, vormt eene
belangrijke grondstof voor verschillënde takken van nijverheid.
Het zetmeel komt als assimilatie-product of reservevoedsel in verschillende
organen van de hoogere plantensoorten voor, namelijk in stam,
stengels, wortels, knollen, zaden, bladeren en vruchten. Hoewel het eane
der meest verbreide stoffen is in het plantenrijk, zijn er echter slechts
weinige planten, die het in zulk eene groote hoeveelheid bevatten, ‘dat
het met voordeel daaruit kan worden afgescheiden. De planten, waarmede
dat wèl het geval is, zijn: aardappelen (met 12 á 93 pCt. zetmeel, het
aardappelmeel), de tarwe (met 70 pCt. zetmeel), de rijst (met 70 à 75 pCt.
zetmeel), de maïs (met 60 à 65 pCt. zetmeel), de sagopalm, de manioc
(arrowroot, tapioca) en verschillende andere wortelgewassen, De wijze,
waarop het zetmeel wordt verkregen, richt zich geheel naar den aard
van het zeer verschillend plantaardig uitgangsmateriaal. Uit de eene
nlant is het zetmeel moeilijker af te scheiden dan uit de andere.
In zijne verschillende vormen wordt het zetmeel voor tal van doeleinden
gebruikt, zoowel voor medicinale als voor technische en chemische en
ok als voedingsmiddel.
Het uit aardappelen gewonnen zetmeel noemt men aardappelmeel,
terwijl men het uit tarwe, rijst en maïs verkregen zetmeel in het dagelijksch
leven stijfsel noem.
Aardappelmeel wordt in hoofdzaak gebruikt als voedingsmiddel (bij het
bereiden van spijzen), voor het appreteeren van garen en weefsels, voor
de bereiding van aardappelstroop, als verdikkingsmiddel voor kleuren bij
het katoendrukken, voor het opplakken van wit papier in de stroocartonlabrieken,
bij heb vervaardigen van medicamenten, parfumerieën, zeep,
enz. In tal van bedrijven der textiel-industrie vormt aardappelmeel een
onontbeerlijk hulpmiddel.
Stijfsel wordt gebezigd voor het stijven van waschgoed, bij het opplak-‘en
van papier en ook in de fabrieken van katoenen en linnen stoffen