1)
1]
ter bereiding van de sterkpap, waarmede de kettingdraden voor het weven
tedekt worden, en voor het appreteeren der geweven stoffen.
Zetmeel kan verder, door het aan de inwerking van hooge temperatuur
bloot te stellen met of zonder behulp van verdunde zuren, gemakkelijk
en op velerlei wijze worden omgezet in verschillende deztrinen, de eerste
splitsingsproducten, namelijk leiogom, gommeline en het artikel, dat in
den handel als deztrine wordt aangeduid, terwijl het zetmeel en ook de
dextrinen op haar beurt, door bet splitsingsproces (door middel van
zuren of van enzymen) voort te zetten, kunnen worden omgezet in suikers,
namelijk maltose (moutsuiker) en demtrose of glucose (druivensuiker). De
glucose (zie ook hoofdstuk XI: Voedings- en Genotmiddelen
onder het hoofd ‚‚Suiker’’) is het eindproduct van dit chemisch proces ;
zij kan intusschen door gisting in aleohol worden omgezet.
De drie dextrinen worden. voor verschillende doeleinden gebruikt,
hoofdzakelijk in de textielindustrie voor de appretuur van garens en
weefsels en bij het bedrukken van geweven stoffen, voorts bij het drukken
van behangsels, voor het glaceeren van carton en papier, als plak- en
kleefmiddel ter vervanging van Arabische gom, in de heelkunde en de
pharmacie, bij de bereiding van gebak en suikerwerken en. bij de bierbrouwerijen.
Bij de omzetting van. zetmeel in suiker kan men. glucose in vasten vorm,
gewoonlijk +nassé genaamd, voortbrengen of vloeibare glucose, in het
dagelijksch leven bekend onder den naam van aardappelstroop, welke
naar de qualiteit van de gebruikte grondstof wordt onderscheiden in blanke
en bruine stroop.
Zoowel de stroop als de massé worden gebruikt in suikerwerkfabrieken,
koekbakkerijen en jamfabrieken; de massé somtijds ook om gedeeltelijk
het mout in bierbrouwerijen te vervangen. Bovendien wordt glucose veel
gebruikt in de textiel-industrie en de rijstpellerijen, terwijl men door
verhitting er ook de z.g. suikerkleur uit bereidt, eene bruine vloeistof,
die dient tot het kleuren van bier, azijn (zie ook in hoofdstuk XI:
Voedings en Genotmiddelen onder het hoofd „Azin’’),
rum, enz.
De oudste vorm van zetmeelwinning in Nederland is de stijfsel-{nbricage;
reeds in 1819 vond men in Nederland 31 stijfselfabrieken,
waarvan 15 in Noord-Holland (in de Zaanstreek), 1 in Zuid-Holland,
4 in Zeeland, 4 in Gelderland, 5 in Limburg, 1 in Friesland en 1 in
Gronimgen.
Waren vroeger rijst en tarwe de grondstoffen, tegenwoordig heeft de
goedkoopere mais-stijfsel de tarwe-stijfsel, die destijds in hoofdzaak werd
gebruikt, voor een goed deel verdrongen; het verbruik van rijst-stijfsel
is in Nederland steeds gering geweest. De fabrikanten van dit artikel
werken in hoofdzaak voor export, waarbij zij met eene zware concurrentie
Stijfsel.