668
zag men dan ook meerdere broodfabrieken verrijzen. Zoo werd reeds in
1858 te Amsterdam de Ceres opgericht, en twee jaar later in dezelfde plaats
de Amsterdamsche Meel- en Broodfabriek, wier naam in 1871 in dien
van de Holland werd veranderd; in 1875 opende de fabriek De Voorzorg,
in 1877 De Haan. Ook elders lokte het voorbeeld tot navolging uit; te
‘s-Gravenhage werd in 1882 de Brood- en Meelf abriek: gesticht, die al
aanstonds een debiet van ruim 1 millioen Kg. brood had, dat in 1865
reeds tot bijna 3 millioen Kg, was gestegen. Eene tweede fabriek buiten
Amsterdam volgde in 1863 te Utrecht, eene derde in 1866 te Haarlem,
sene vierde in 1867 te Leiden. De meeste van deze fabrieken waren met
meelmolens verbonden.
Hoe spoedig reeds Dr. SarPraTr’s idee algemeene sympathie had verworven,
blijkt wel hieruit, dat, toen in 1865 besloten werd te Leiden
eene broodfabriek op te richten, de 500 aandeelen ad f 100 tusschen
150 à 200 inschrijvers verdeeld werden.
Niettegenstaande deze winnende sympathie hebben de broodfabrieken
toch ook haar moeilijken tijd te doorworstelen gehad. Meer dan eene
werkte met verlies en werd later overgenomen en tot bloei gebracht,
doordien een bakker met vakkennis en clientèle er zijn bedrijf in overbracht.
Voorts duurde het zeer lang, alvorens de meer gegoede klasse
haar brood wilde betrekk=n uit deze fabrieken — deze klasse bleef trouw
aan de luxe-bakkerijen (middenbedrijven) — en nog thans is het meerendeel
der broodfabrieken uitsluitend aangewezen op de volksklasse, Alleen
in Arnhem, ’s-Gravenhage en voor éene fabriek te Amsterdam heeft het
leveren aan de gegoede klasse meer beteekenis verkregen, terwijl voorts
niet uit het oog moet verloren worden, dat enkele luxe-bedrijven te
’s-Gravenhage en Amsterdam geleidelijk zoodanig zijn uitgebreid, dat Zij
tot de fabrieken kunnen gerekend worden.
Met dit al is evenwel de oprichting der broodfabrieken voor het
vakkerijbedrijf niet zonder beteekenis geweest. |
Uiteraard gingen de fabrieken vóór met de toepassing van de
vindingen, welke op het gebied van de machinale broodbereiding tot
dat oogenblik waren gedaan. Zoo werd 0.2. de deegkneedmachine van
BoLaNp, die in 1844 op de eerste Parijsche wereldtentoonstelling reeds
was te zien, gegeven, voor het eerst in Nederland in de practijk in
werking gesteld. Ook de ouderwetsche langwerpige ovens werden prijsgegeven
en vervangen door ronde ovens volgens het systeem ROLLAND;
ovenal hebben echter de thans alom verspreide heete-lucht-ovens een
grooten invloed op het bakkersbedrijf uitgeoefend.
Niet alleen echter in technisch opzicht, maar ook wat de organisatie
van het bedrijf betreft, ging de toepassing van het industriele stelsel
op het gebied der bakkerij gepaard met de geboorte van geheel nieuwe
toestanden.
Werd aanvankelijk het bedrijf van broodbakken algemeen uitgeoefend