306
in de vroege morgenuren, in de groote volkscentra ging men er van
lieverlede meer en meer toe over het aanvangsuur van den arbeid in het
vakkerijbedrijf voortdurend te vervroegen, en allengs werd de vroegeochtendarbeid
een nachtarbeid.
Toen nu de eerste fabrieken werden opgericht, bleek het al spoedig, dat,
naarmate deze in bloei toenamen en haar omzet vermeerderde, de werkzaamheden
gedurende den nacht steeds uitgebreider werden en de
arbeidstijd voortdurend moest worden verlengd in de richting van den
wond.
Een ander gevolg van de oprichting der broodfabrieken bestond hierin,
dat, waar voordien ieder, die bij een bakker werkzaam was, hetzij leerling
of volwassen knecht, aspirant-patroon was, thans een afzonderlijke
gezellenstand zich vormde. Tevens braken de grootbedrijven met het
‚nternaat, dat in de middelbedrijven nu nog veelvuldig (42,7 pCt.), in de
leinbedrijven zelfs overheerschend (83 pCt.) voorkomt.
Naast den gezellenstand riepen de broodfabrieken nog eene andere
naatschappelijke groep in het leven en wel die der depôthouders, tegen
vaste provisie werkende met het brood eener bepaalde fabriek, gevestigd
n over de stad verspreide winkelhuizen en als zoodanig dus tusschensersonen
tusschen de fabriek en het publiek.
Deze richting, exploitatie van een bedrijf, dat de voorziening in een
artikel van dagelijksche behoefte ten doel heeft, gedeeltelijk door middel
van depôts, werd weldra. ook door meerdere ondernemende bakkers
gevolgd.
Dit depôtstelsel wekte bij de bakkers eene verhoogde activiteit, zoodat
zij zich steeds meer met de thuisbezorging van brood over de geheele stad
gingen belasten; en zoo werd de rechtstreeksche bezorging van het
brood bij de klanten hoe langer hoe meer een factor van groote
veteekenis voor het bedrijf. Kon men vroeger volstaan met eene bezorging
van het brood in manden, die op de schouders gedragen werden, men
moest nu wel overgaan tot het aanschaffen van broodkarren en brcodwagens.
Hoezeer eene economische inrichting der distributie van het brood de
tinancieele uitkomsten van het grootbedrijf beheerscht, blijkt wel uit het
leit, dat achtereenvolgens verschillende stelsels zijn beproefd. Zoo werd
D.v. te Amsterdam in 1885 eene proef genomen met depôts, waar het
publiek het brood kon doen afhalen, dat het dan kreeg tegen een verminderden
prijs.
Ditzelfde stelsel werd ook aangenomen door de omstreeks 1890 opgekomen
buurtbakkerijen; ook deze begonnen met het brood goedzooper
te leveren, wanneer het door de verbruikers werd afgehaald.
Te gelijker tijd ontstond eene nieuwe richting, nl. die der coöperatieve
bakkerijen, werkende met broodbezorger. wier belooning werd vasteesteld