Descartes.
587
tHione dependeat maximumque in. hoc progressu esse artis adjunentum.“
2) S. „Le monde“, Oeüvr. (ed. V. Cousin) IV, 255.
%) „Notandum est primo res omnes €0 sensu, quo ad nostrum
propositum utiles esse possunt, ubi non illarum naturas solitarias
spectamus, sed illas inter se comparamus, ut
unae ex aliis cognoscantur, dici nosse vel absolutas vel respectivas.“
Reg. VI, S.: 14.
2%) „Omnis omnino cognitio, quae non habetur per simplicem
et purum unius rei solitariae intuitum, habetur per comparationem
duorum aut plurium inter se. Et quidem tota
fere rationis humanae industria in hac operatione praeparanda
consistit.. Notandumque est, comparationes dici tantum
simplices, quoties quaesitum et datum aequaliter participant
quandam naturam .. notandum est deinde, nihil ad
istam aequalitatem reduci posse, nisi quod recipit majus et minus,
atque illud omne per magnitudinis vocabulum comprehendi
. Ut vero aliquid etiam tunc imaginemur, nec intellectu puro
utamur .. notandum est denique, nihil dici de magnitudinibus
in genere, quod non etiam ad quamlibet in specie possit referri.
Ex quibus facile concluditur, non parum profuturum, si transferamus
illa, quae de magnitudinibus in genere dici intelligemus,
ad illam magnitudinis speciem, quae omnium facillime et distinctissime
in imaginatione nostra pingetur. Hanc vero esse extensionem
corporis abstractam ab omnia alio, quam quod sit figurata
... per se est evidens, cum in nullo alio subjecto
distinctius omnes proportionum differentiae exhibeantur:
quamvis enim una res dici possit magis vel minus alba,
quam altera ... non tamen exacte definire possumus,
atrum talis excessus consistat in proportione dupla vel tripla,
aisi per analogiam quandam ad extensionem corporis
figurati. Maneat ergo ratum et fixum, quaestiones perfecte
determinatas ... facile posse. et debere ab omni
alio subjecto separari, ac deinde transferri ad extensionem
et figuras, de quibus solis idcirco deinceps ...
omissa omni alia cogitatione tractabimus.“ Reg. XIV.
Ss. 491.
25) Cum enim hic nullius novi entis cognitionem ex-