68 L'IMPOT FONCIER ET LA CAPITATION PERSONNELLE
Ce texte, à tant d’égards intéressant, est invoqué pour prétendre
que le colon tantôt versait l’impôt entre les mains du propriétaire,
tantôt le payait directement aux agents du fisc*.
Il me semble en dehors de la question. Les « colons » dont il est
question dans cette loi ne sont pas les vrais colons, les serfs de la
glèbe, attachés au domaine depuis plusieurs générations. Justinien,
impitoyable pour les adscripticii, a soin, dès le début, de les écarter * :
nulle action en justice n’est recevable de leur part contre leur
maître. L'empereur ne s’intéresse qu’aux fermiers, dont plusieurs
sans doute sont sur le chemin du colonat, mais demeurent encore
libres. Le terme colonus n’a pas ‘perdu son acception première
colonis et non contradicentibus ad publicum tributarias functiones minime
inferebant.
B) Sin autem moris erat dominos totam summam accipere et ex ea partem
quidem in publicas vertere functiones, partem autem in suos reditus habere, tunc
siquidem fidejussor a colonis detur, eundem fidejussorem dominis sine praejudicio
litis tantum summam inferre quantum tributa publica faciunt, ut a dominis publi-
cis rationibus persolvatur, nullo ex hoc colonis praejudicio generando: super redi-
tibus enim domini fidejussione fiant contenti.
Sin autem, fidejussione cessante, ad sequestrationem res veniat et pecuniae
deponantur : ex earum summa tanta judices separare quanta ad publicas sufficiat
functiones et eam dispositionem dominum accipere, quatenus ipse per eam sol-
vens, publicas accipiat securitates : reliqua quantitate quaë in reditus puros rema-
net in tuto collocanda et litis terminum expectante : nullo prae judicio sive colonis
sive dominis ex hujusmodi fidejussione vel sequestratione vel publicarum functio-
num solutione generando, sed omni causa in suspenso manente, donec judicialis
sententia quae de toto negotio procedit omnem rem aperiat et ostendat quis domi-
nus terrae constitutus est et ad quem publicarum functionum securitas debet in
posterum fieri seu reditus pervenire vel permanere.
Recitata septies in novo consistorio palatii Justiniani. Data XV. kal. octob. Chal -
zedone, Decio V. C. Coss. (Cod. Just, XI, 47, 20). +;
1. Declareuil, op. cit, p. 380. Voir encore Leo, op. cit p. 113, Au xvr® siècle,
Heraldus (p. 70-72) avait compris que cette loi est d’une interprétation très diff-
cile (sane ardua) si l’on n’y distingue pas plusieurs catégories de colons. L’étude
de Rodbertus (dans Hildebrand’s Jahrbücher, für Nationalækonomie, t. II, p. 253
et 260), sur les adscriptitii et les colons libres, prête à bien des discussions. Voir
encore Leo, p. g6.
2. « Cum satis inhumanum est terram quae ab initio adscripticios habebat
suis quodammodo membris defraudari et colonos in aliis demorantes terris
maximis damnis adficere, censemus, quemadmodum in curialium condicione
nemo ex temporali cursu liberatur, ita nec adscriptiariae conditioni suppositus
ex annalibus curriculis quantacumque emanaverint, vel quacunque prolixa nego-
ciatione aliquis sibi vindicet libertatem, sed remaneat adscripticius et inhaereat
terrae. Et si se celaverit vel separare coactus fuerit, secundum exemplum servi
fugitivi sese diutinis insidiis furari intelligatur, et sit suppositus una cum sobole
sua, etsi in alia terra eam fecerit, hujusmodi fortunae et capitali illationi, nulla
liberatione ei penitus competente » (Cod. Just, XI. 48, 22).