dan die, welke gevonden worden in het land van voortbrenging,
òf op voordeelen door de regeering aan haar verstrekt in allerlei
vormen. En al mogen tijdelijke omstandigheden en kunstmatige
maatregelen een ander beeld doen ontstaan, de goede, oude
economische regel, dat in het land der grondstoffen, de fabrikage
van de daaruit te verkrijgen artikelen het voordeeligst zal kunnen
plaats hebben, heeft nog niet afgedaan. ’)
Wanneer de regeering, op welke wijze dan ook, eventueel een
concentratie van bedrijf zal steunen, zal dit dan toch in hoofdzaak
bepaald moeten blijven tot bedrijven, die in Nederland en Koloniën
voortgebrachte grondstoffen verwerken.
Laten wij toch dankbaar zijn in een land te wonen, waar de
bodem zoo vruchtbaar is en nog zooveel meer vruchtdragend
gemaakt kan worden, dat daarin voor een groot deel der bevolking
een bestaan kan worden gevonden. Laten wij toch dankbaar zijn
ons land te zien in handen van kleine grondbezitters; boeren,
tuinders, hoveniers, waar intensieve cultuur meer voordeel oplevert
dan grootbedrijf, waar de samenwerking zich bepaalt tot gemeenschappelijken
 inkoop en verkoop en gezamenlijke studie en het
gezamenlijk openen van nieuwe markten en maken van reclame.
Laat ons toch geen industrieën kunstmatig kweeken, waar ons de
grondstoffen ontbreken. Zij worden, als eigen land, noch koloniën,
die grondstoffen op den duur kunnen leveren, tot een last en
waartoe de pogingen zouden leiden om haar op de been te houden
bij een of andere buitenlandsch débäcle is niet te voorzien.
Wil men wijzen op een Nederlandsche bloeiende industrie b.v.
de katoen-industrie, om deze meening te bestrijden, dan vraag ik:
waarom tracht Groot-Brittanje dan de cultuur van katoen in
eigen hof, in Egypte en elders, zoo hoog op te voeren, dat het
onafhankelijk wordt van Amerika? Of dit gelukken zal, heeft met
deze vraag niets te maken. Mij is het een bewijs voor hetgeen
ik schreef over de grondstoffen voor de industrie. Waarom tracht
men over de geheele wereld tabak te verbouwen, die het Delidekblad
 kan vervangen? — Elke industrie moet trachten zich

} Begint Australië niet nu zelf de koper- en loodertsen, vroeger naar
Duitschland uitgevoerd, te verwerken? gebeurt hetzelfde niet in Zweden en in
Spanje? En de steenkolenteer in Engeland, wordt die daar niet nu verwerkt door
de British Dyes ! Maakt Edison niet nu zijn eigen carbolzuur uit de grondstoffen,
lie vroeger naar Duitschland gingen om verwerkt te worden ?