70
Zu Buch II, Cap. 2.
12) Dialog II, Op. I, 164.
8) Copernicus, De revolutionibus I, 5.
44) Näheres bei Apelt, Keplers astron. Weltansicht, S. 12.
45) Vgl]. bes. Kepler, De Stella nova, Cap. XXI, Op. II, 687 ff.
16) Opere II, 83—853; vgl. VII, 3532 f.
17) „E vero che non &@ istesso il mostrare che con la mo-
bilta della terra e stabilita del sole si salvano Vapparenze, e il
dimostrare che tali ipotesi in natura sien realmente vere, ma &
ben altretanto e pilı vero, che se con l’altro sistema commune-
mente ricevuto non si pud rendere ragione di tali apparenze
quello € indubitabilmente falso, siccome € chiaro che questo che
si accomoda benissimo pudo esser vero, ne altra maggior ve-
ritä si pud e si deve ricercar in una posizione che il ris-
ponder a tutte le particolari apparenzi (Galilei an Bellarmin
(1615); bei Berti, Copernico e le vicende del sistema copernica-
no in Italia, Roma 1876, S. 130). Galilei entwickelt hier genau
denselben Begriff der (empirischen) Realität, den später Leibniz
fixiert: „Nihil aliud de rebus sensibilibus aut scire possumus, aut
desiderare debemus, quam ut tam inter se, quam cum indubita-
tis rationibus consentiant . .. Alia in illis veritas aut reali-
tas frustra expelitur, quam quae hoc Praestat, nec aliud
vel postulare debent Sceptici, vel dogmatici polliceri. (Philos.
Schriften, hg. von Gerhardt, Bd. IV, S. 356.)
18) Dialog II, Op. I, 181. — Vgl. hrz. die Einwände von
Vincenzo di Grazia (Op. XII, 150 und 184), sowie die Schrift Cre-
moninos, auf die Galilei hier ersichtlich Bezug nimmt. (S. die
[olgenden Anmerkungen.)
49) „Sic de situ, quod in medio; de motu, quod manet ter-
ra. Nobis autem sat fuit pro nostra contemplatione sic percur-
rere Aristotelis dicta. Novimus curiositates astrologicas
recentiorum, a quibus tanquam ad aliam scientiam per-
tinentibus debuimus abstinere.“ Caesaris Cremonini ..
Disputatio de Coelo. Venet. 1613. Sect. II, Cap. II, S. 284. —
Dass diese „andere Wissenschaft“ die Mathematik ist, geht aus
anderen Stellen hervor: s. S. 262 und 286: „Et nos .. non ulte-
rius in hac contemplatione, quae secum affert multa Mathemati-
ca, procedentes, postquam ad rem nostram sufficienter habemus,
nihil ultra contendimus.“ Ueber Cremonino vgl. ob. Anm. 101