Giordano Bruno.
577
juxta communem aliquam et universalem mensuram, sed juxta
homogeneam, particularem, propriam, mutabilem atque variabilem
mensuram. De sensibilibus ergo, qua sensibilia sunt,
universaliter velle definire, in aequo est atque de intelligibilibus
vice versa sensibiliter.“ ;
31) Vgl. die Ausführungen über die „Relativität“ der sinnlichen
Erkenntnis, a. a. O. p. 192f.
32) Der Widerspruch, der besonders deutlich hervortritt,
wenn man sich nicht auf die bekannten italienischen Hauptwerke
Brunos beschränkt, sondern das Ganze seiner Schriften überblickt,
ist insbesondere von Tocco in seiner eingehenden und
gründlichen Untersuchung der lateinischen Schriften betont worden.
(Le opere latine di G. B. esposte e confrontate con le italiane,
Firenze 1889, bes. p. 337 ff., 352, 357 ft., 373 ff.) Tocco hat
indes die vielfachen vermittelnden Züge, die hier trotzdem vorhanden
sind, zu stark zurücktreten lassen: Vermittlungen, die
schon im Neuplatonismus angelegt sind, bei Bruno und der Naturphilosophie
aber durch die erneute Tendenz zu empirischer
Forschung und Beobachtung verstärkte Kraft und Bedeutung gewinnen.
(Vgl. a. ob. S. 191 f.)
33) „Sicut enim nullus color est actu sine luce, licet alius
magis, alius minus explicet sese, ita nihil sine intellectus participatione
quoquo pacto cognoscit; illam enim pro rerum diversitate
et multitudine specierum in omnia quadam analogica progressione
descendere dicimus, sensum vero ascendere, imaginationem
quoque hinc, rationem autem inde descendere pariter et
ascendere, ita ut eadem virtus et cognoscendi principium
idem a diversis functionum et mediorum differentiis
diversas recipiat nomeneclaturas .... Ex quibus demonstrative
concludi potest, quod si in sensu sit participatio
intellectus, sensus erit intellectus ipse.“ Sigillus sigillorum,
Op. lat. IL, 2, 175f. Vgl. II, 2, 177 f.; 179f.; vgl. bes. Summa
terminorum metaphysicorum, Op. lat. I, 4, 106 ff.; Lampas
tıriginta statuorum, Op. lat. III, 52 £ und 58 u. s.
%) De umbris idearum (1582), Op. lat. II, 1, 47: „Talem quidem
progressum tunc te vere facere comperies et experieris, cum
a confusa pluralitate ad distinctam unitatem per te fiat
accessio: id enim non est universalia logica conflare,
a7