Full text : Beschrijving van handel en nijverheid in Nederland (2)

114

Niet alleen op het gebied van het eigenlijke drukken, maar ook op
dat van het gieten van letters en het samenstellen van lettervormen
bracht de 19e eeuw groote veranderingen. Wat het gieten van letters
betreft werd van deze evolutie reeds in hoofdstuk II: Ertsen en
Metalen onder het hoofd: „Drukletters’”’ melding gemaakt.
Reeds van het’ begin der 19° eeuw af werd meermalen beproefd
door invoering van machines den arbeid der zetters te bespoedigen of
zooveel mogelijk te vervangen. De oudst bekende zetmachine dateert
reeds van 1822; van de sedert dien tijd beproefde toestellen zijn slechts
zeer weinige, en dan slechts op enkele werkplaatsen of voorbijgaand
in gebruik geweest. Dit kwam hoofdzakelijk hierdoor, dat deze machines
geen zetsel leverden, dat terstond in den drukvorm kon gebracht
worden, en bij de vroegere lage arbeidsloonen de behoefte aan
machinaal letterzetten miet groot was. Deze toestanden hebben
zich in het laatste gedeelte der 19° eeuw geheel gewijzigd en
zoo heeft men dan ook weer verscheidene nieuwe vindingen op dit gebied
voor den dag zien komen en hebben de toen geconstrueerde toestellen
eene meer algemeene, hoewel toch geen blijvende toepassing gevonden.
Leverden deze zetmachines voornamelijk voor het drukken gereed
zetsel uit losse typen bijeengebracht, in den laatsten tijd zijn zij door
het invoeren van nieuwere systemen geheel op den achtergrond geraakt.
In den jongsten tijd is men er namelijk op uit geweest den arbeid van
den lettergieter met dien van den zetter te verbinden en dit doel is op
verschillende manieren bereikt. De daartoe ingerichte zetmachines, ook
wel zetgietmachines genoemd, leveren het zetsel niet bij enkele letters,
doch zetten de losse matrijzen in regels op bepaalde zetbreedte met inachtneming
 der ruimten tusschen de woorden, naast elkaar, waarna dan
verder de volle regel wordt afgegoten. Zij worden, evenals de vroegere,
door het aanslaan van toetsen in werking gebracht, en zijn ook hier te
lande in tal van grootere en steeds meer ook in kleinere drukkerijen in
gebruik. Vooral daar, waar dagbladen worden gedrukt, zijn zij reeds
vrijwel onmisbaar.
In de laatste jaren zijn in deze zetmachines nog tal van technische
verbeteringen aangebracht, terwijl ook nog enkele nieuwe typen zijn
ontstaan. Er zijn thans ook zetmachines, die niet heele regels afgieten,
maar letter na letter en vervolgens de losse aigegoten letters direct in
regels plaatsen. Van deze machines wordt meer voor gewoon boekwerk
gebruik gemaakt.
Steeds belangrijker is de rol, welke de zetmachine in de moderne boekdrukkerij
 vervult, nadat zoo lang de zettechniek ver achteraan gekomen
was bij de snelle ontwikkeling en volmaking van de druktechniek. Vóór
25 jaren nog nauwelijks meer beteekenis hebbende dan die van een
experiment, zijn de zetmachines heden ten dage een der voornaamste
hulpmiddelen der boekdrukkerij.
            
Waiting...

Note to user

Dear user,

In response to current developments in the web technology used by the Goobi viewer, the software no longer supports your browser.

Please use one of the following browsers to display this page correctly.

Thank you.