Die Naturphilosophie.
547
sufficiant. Ergo est negare igni propriam naturam atque formam,
cum asserunt Deum ire sursum cum igne et lucere in sole ...
Sequitur etiam non sentire nec intelligere animam humanam,
sed Deum in illa; ipsumque adpetere et operari nostras operationes
tam malas, quam bonas .. Hae aliaeque alibi positae rationes
ostendunt res a se agere .. et ad particulares actus
particulares causas agentes requiri, ut calor quidem calefaciat
et non Deus in illo, sed cum illo...Construxit sane Deus
orbem et creavit res, viresque se conservandi ac mutandi
se mutuo per tempora dedit; illae autem vires perseverant
tanquam Natura, donec tota rerum machina ad suum
magnum mutetur finem.“ Campanella, De sensu rerum I, 6;
S. 17 ff. Vgl. Telesio: De rerum natura juxta propria principla
Lib. IV, Cap. XXIV (Tractationum philosophicarum tomus unus
1588, S. 728): „At Dei sapientiam bonitatemque in reliquis contemplatus
quivis illud etiam simul intueatur: posse quidem quaecunque
velit facere Deum, qui mundum universum e nihilo condiderit,
sed non eo illum pacto constituisse, ut entia ad proprias
adendas Operationes nova potentia operandi assidue indigeant,
sed singula a Deo ipso propria natura propriasque operandi
operationes facultate donata juxta propriam singula
operari naturam . ..“
w) Vgl. bes. Leibniz’ Abhandlung: „De ipsa natura sive de vi
insita actionibusque creaturarum.“
2) „At quo modo res in semine existunt? Dicam (si liceat ita
fari) seminaliter. Eo seilicet modo, quo semini convenit. Quo
semen ea capit, actu ne an potentia? Peripatus rogabit. Respondebimus
actu. .. Agit enim nihil, nisi quod est actu . . . Valeat
ergo Peripati potentia, quae nil nisi respectum futurae rei significat
. . Nihil agit, nisi quod agere potest. Posse hoc ab aectu et
essentia provenit. Essentia autem cujuscunque est existentia
actıu vires habenset a viribus actiones, Et vis est
in essentia et ejus quaedam extensio et actionis interna quaedam
praeparatio, prout actio est virium ipsarum ad extra protensio
et proprii operis adimpletio ...“ Francisci Patritii Panarchia:
de rerum principlis primis. Lib. III. (Nova de universis
philosophia, Ferrariae 1591, Teil I, S. 8).
2) „Quocirca summopere mirari Aristotelem licet, qui cum
RS
